به گزارش مهدی محمدزاده خبرنگار مجموعه خبری جهان اخبار، در شرایطی که جوامع امروز بیش از هر زمان دیگری با بحران‌ها، حوادث طبیعی و شرایط اضطراری مواجه هستند، نقش سازمان‌های مردم‌نهاد در افزایش آمادگی عمومی جامعه و تقویت فرهنگ کمک‌رسانی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. در استان خوزستان نیز طی ماه‌های اخیر مجموعه‌ای از سازمان‌های مردم‌نهاد با هدف ارتقای سطح آگاهی عمومی، آموزش مهارت‌های امداد و نجات و ایجاد شبکه‌ای از نیروهای داوطلب مردمی وارد میدان شده‌اند. این حرکت که در قالب شورای هماهنگی مدیریت بحران سازمان‌های مردم‌نهاد استان شکل گرفته، تلاش دارد با استفاده از ظرفیت مردمی و همکاری دستگاه‌های مختلف، آمادگی اجتماعی برای مواجهه با بحران‌ها را افزایش دهد.
بهروز امیری دبیر مؤسسه امیدسازان فردای جوانان و مسئول کارگروه امداد و نجات شورای هماهنگی مدیریت بحران سازمان‌های مردم‌نهاد استان خوزستان در گفت‌وگویی اختصاصی با مجموعه خبری جهان اخبار درباره روند شکل‌گیری این حرکت مردمی توضیح داد و گفت فعالیت این کارگروه از همان روزهای ابتدایی بروز شرایط بحرانی که در فضای عمومی از آن با عنوان جنگ رمضان یاد می‌شود آغاز شد. به گفته او، در همان روزهای نخست تصمیم گرفته شد که سازمان‌های مردم‌نهاد فعال در حوزه‌های اجتماعی، امدادی و خیریه در کنار یکدیگر قرار بگیرند تا بتوانند ظرفیت‌های مردمی را برای مدیریت بحران فعال کنند.
او توضیح داد که در ابتدای مسیر، نشست‌ها و جلسات مشورتی متعددی با حضور فعالان اجتماعی و نمایندگان سازمان‌های مردم‌نهاد برگزار شد تا سازوکاری مشترک برای همکاری میان این مجموعه‌ها شکل بگیرد. هدف اصلی از این نشست‌ها ایجاد هماهنگی، جلوگیری از فعالیت‌های پراکنده و استفاده بهتر از ظرفیت‌های موجود در میان تشکل‌های مردمی بود. به گفته امیری، نتیجه این جلسات شکل‌گیری ساختاری منسجم در قالب شورای هماهنگی مدیریت بحران سازمان‌های مردم‌نهاد بود که در آن چند کارگروه تخصصی برای انجام مأموریت‌های مختلف تشکیل شد.
یکی از مهم‌ترین این کارگروه‌ها، کارگروه امداد و نجات بود که مأموریت اصلی آن آموزش عمومی مهارت‌های امدادی، افزایش آمادگی شهروندان در برابر حوادث و ایجاد شبکه‌ای از نیروهای داوطلب برای کمک‌رسانی در مواقع بحران تعریف شد. امیری می‌گوید در نخستین گام تلاش شد سازمان‌ها و مؤسساتی که پیش از این در حوزه‌های اجتماعی و امدادی فعال بودند شناسایی شوند و از آن‌ها برای مشارکت در این طرح دعوت به عمل آید. این همکاری باعث شد مجموعه‌ای از تجربه‌ها، توانمندی‌ها و منابع انسانی در کنار یکدیگر قرار بگیرد و فعالیت‌ها با انسجام بیشتری دنبال شود.
به گفته او، پس از شکل‌گیری این ساختار، برنامه‌ریزی برای آغاز فعالیت‌های میدانی در دستور کار قرار گرفت و شهر اهواز به عنوان نقطه شروع انتخاب شد. در این مرحله با هماهنگی جمعیت هلال احمر و اداره کل امور اجتماعی استانداری خوزستان، دوره‌های آموزشی مختلفی برای شهروندان طراحی و اجرا شد. این دوره‌ها شامل آموزش کمک‌های اولیه، مدیریت بحران، نحوه واکنش در شرایط اضطراری و مهارت‌های اولیه امداد و نجات بود.
امیری توضیح داد که در اجرای این برنامه‌ها تلاش شد مناطقی در اولویت قرار بگیرند که هم از نظر جمعیتی متراکم هستند و هم دسترسی کمتری به دوره‌های آموزشی تخصصی دارند. به همین دلیل بسیاری از کلاس‌های آموزشی در محلات کم‌برخوردار اهواز برگزار شد. مناطقی مانند حصیرآباد، منبع آب، کوی علوی، سپیدار، عین دو، ملاشیه و چند منطقه دیگر از جمله نقاطی بودند که دوره‌های آموزشی در آن‌ها اجرا شد.
او می‌گوید استقبال مردم از این دوره‌ها بسیار قابل توجه بود و بسیاری از شهروندان علاقه‌مند بودند مهارت‌های اولیه امداد و نجات را فرا بگیرند. به گفته وی، این استقبال نشان داد که جامعه آمادگی مشارکت در برنامه‌های آموزشی و فعالیت‌های داوطلبانه را دارد و اگر فرصت مناسبی فراهم شود، مردم می‌توانند نقش مهمی در افزایش تاب‌آوری اجتماعی ایفا کنند.
پس از اجرای موفق این برنامه‌ها در شهر اهواز، برنامه توسعه فعالیت‌ها در سایر شهرستان‌های استان نیز در دستور کار قرار گرفت. امیری در این باره می‌گوید هدف این بود که آموزش‌ها محدود به مرکز استان نباشد و شهروندان در سایر شهرستان‌ها نیز از این فرصت بهره‌مند شوند. به همین دلیل با همکاری سازمان‌های مردم‌نهاد فعال در شهرستان‌ها، پایگاه‌های آموزشی و امدادی در نقاط مختلف استان راه‌اندازی شد.
او می‌افزاید این پایگاه‌ها تنها در شهرها فعال نیستند و در برخی مناطق روستایی نیز برنامه‌های آموزشی در حال اجراست. به گفته وی، حضور در روستاها از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا در بسیاری از این مناطق دسترسی به خدمات امدادی ممکن است با تأخیر انجام شود و بنابراین آموزش مردم برای انجام اقدامات اولیه می‌تواند نقش حیاتی در نجات جان افراد داشته باشد.
امیری همچنین به ساختار شورای هماهنگی مدیریت بحران سازمان‌های مردم‌نهاد اشاره کرد و گفت فعالیت‌های این شورا تنها محدود به امداد و نجات نیست. در کنار این کارگروه، چند کارگروه دیگر نیز تشکیل شده‌اند که هرکدام وظایف مشخصی دارند. از جمله این کارگروه‌ها می‌توان به کارگروه رسانه، کارگروه خیریه، کارگروه مشاوره و راهنمایی و کارگروه انسجام و هماهنگی تشکل‌ها اشاره کرد. به گفته وی، این تقسیم‌بندی باعث شده هر مجموعه بتواند در حوزه تخصصی خود فعالیت کند و در نهایت مجموعه این فعالیت‌ها در کنار هم به ارتقای توان اجتماعی استان کمک کند.
یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این طرح، آموزش گسترده شهروندان در حوزه امداد و نجات بوده است. امیری در این باره می‌گوید تاکنون بیش از دو تا سه هزار نفر در استان خوزستان در حوزه‌های مختلف از جمله کمک‌های اولیه، امداد و نجات، مدیریت بحران و مهارت‌های پایه امدادی آموزش دیده‌اند. به گفته وی، این آموزش‌ها به گونه‌ای طراحی شده‌اند که برای عموم مردم قابل فهم و قابل استفاده باشند.
او تأکید می‌کند هدف از این آموزش‌ها این است که شهروندان در زمان بروز حادثه بتوانند اقدامات اولیه را انجام دهند و تا رسیدن نیروهای امدادی از گسترش خسارت‌ها جلوگیری کنند. در بسیاری از حوادث، دقایق اولیه نقش تعیین‌کننده‌ای در نجات جان افراد دارند و اگر افراد حاضر در محل حادثه آموزش دیده باشند می‌توانند کمک‌های اولیه مؤثری ارائه دهند.
امیری همچنین بر این نکته تأکید می‌کند که این آموزش‌ها صرفاً برای شرایط جنگی یا بحران‌های خاص نیست. به گفته وی، مهارت‌های امدادی در بسیاری از موقعیت‌های روزمره نیز کاربرد دارند. از تصادفات جاده‌ای گرفته تا حوادث خانگی، آتش‌سوزی‌ها، حوادث طبیعی و حتی مشکلات پزشکی ناگهانی، همه این موارد شرایطی هستند که در آن‌ها آشنایی با اصول اولیه امداد و نجات می‌تواند جان انسان‌ها را نجات دهد.
او می‌گوید یکی از اهداف مهم این طرح نهادینه کردن فرهنگ کمک به همنوع در جامعه است. اگر شهروندان بدانند چگونه در شرایط اضطراری به دیگران کمک کنند، جامعه‌ای همدل‌تر و ایمن‌تر شکل خواهد گرفت. به گفته وی، بسیاری از افرادی که در این دوره‌ها آموزش دیده‌اند اکنون خود به عنوان داوطلب در حال انتقال این آموزش‌ها به دیگران هستند و همین موضوع باعث گسترش سریع‌تر این مهارت‌ها در جامعه شده است.
در کنار دوره‌های حضوری، برنامه‌هایی نیز برای توسعه آموزش‌های آنلاین در نظر گرفته شده است. امیری توضیح می‌دهد که به دلیل برخی محدودیت‌های اینترنتی در ماه‌های اخیر، بیشتر کلاس‌ها به صورت حضوری برگزار شده‌اند، اما برنامه‌ریزی‌هایی در حال انجام است تا در آینده امکان برگزاری دوره‌های مجازی نیز فراهم شود. این روش می‌تواند به گسترش دامنه آموزش‌ها کمک کند و افراد بیشتری را در نقاط مختلف استان تحت پوشش قرار دهد.
او یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت این برنامه‌ها را مشارکت مردم می‌داند و می‌گوید سازمان‌های مردم‌نهاد از دل جامعه شکل گرفته‌اند و هرچه مشارکت مردمی بیشتر باشد، نتایج بهتری حاصل خواهد شد. به گفته وی، تجربه ماه‌های گذشته نشان داده که مردم علاقه زیادی به حضور در فعالیت‌های داوطلبانه دارند و اگر بستر مناسبی فراهم شود، می‌توان از این ظرفیت بزرگ برای حل بسیاری از مشکلات اجتماعی استفاده کرد.
امیری همچنین از همکاری برخی دستگاه‌های اجرایی استان قدردانی کرد و گفت جمعیت هلال احمر، سازمان بهزیستی و اداره کل امور اجتماعی استانداری خوزستان از جمله نهادهایی بوده‌اند که در اجرای این برنامه‌ها همکاری قابل توجهی داشته‌اند. به گفته وی، جمعیت هلال احمر با تأمین مربیان آموزشی، ارائه تجهیزات و پشتیبانی فنی نقش مهمی در برگزاری دوره‌های آموزشی ایفا کرده است.
همچنین سازمان بهزیستی با معرفی مراکز مختلف خود به ویژه مراکز مثبت زندگی در مناطق گوناگون استان، امکان برگزاری کلاس‌های آموزشی برای گروه‌های مختلف اجتماعی را فراهم کرده است. امیری می‌گوید همکاری این دستگاه‌ها باعث شده روند اجرای برنامه‌ها با سرعت و کیفیت بیشتری پیش برود.
در کنار این همکاری‌ها، او از عدم همراهی برخی نهادها نیز گلایه کرد و گفت با وجود پیگیری‌های انجام شده، شهرداری‌ها تاکنون همکاری قابل توجهی در این زمینه نداشته‌اند. به گفته وی، انتظار می‌رفت شهرداری‌ها با در اختیار گذاشتن مکان‌های مناسب، تجهیزات یا امکانات شهری از این طرح حمایت کنند، اما تاکنون چنین همکاری‌ای به شکل مطلوب صورت نگرفته است.
با این حال امیری ابراز امیدواری می‌کند که در آینده با افزایش تعامل میان سازمان‌های مردم‌نهاد و دستگاه‌های اجرایی، زمینه همکاری‌های گسترده‌تر فراهم شود. او معتقد است اگر انسجام و همدلی میان تشکل‌های مردمی حفظ شود، می‌توان از این ظرفیت برای اجرای برنامه‌های بزرگ‌تر اجتماعی و فرهنگی نیز استفاده کرد.
در پایان این گفت‌وگو، امیری از فعالان اجتماعی، اعضای سازمان‌های مردم‌نهاد و خبرنگاران و فعالان رسانه‌ای که در انعکاس این فعالیت‌ها نقش داشته‌اند قدردانی کرد. او همچنین از برخی فعالان حوزه سمن‌ها از جمله مهندس مومدی و مهندس بعدی به دلیل تلاش‌هایشان در ایجاد همبستگی میان تشکل‌های مردمی و دفاع از حقوق سازمان‌های مردم‌نهاد تشکر کرد.
او در پایان ابراز امیدواری کرد که با ادامه این مسیر و گسترش آموزش‌های امدادی، شبکه‌ای گسترده از نیروهای داوطلب مردمی در سراسر استان خوزستان شکل بگیرد؛ شبکه‌ای که بتواند در زمان وقوع حوادث و بحران‌ها در کنار نیروهای رسمی امدادی قرار گیرد و نقش مؤثری در کاهش خسارات و نجات جان انسان‌ها ایفا کند.
