به قلم: صالح محمدیان

در تابستان داغ خوزستان، در میان انبوه اخبار ناامیدکننده، یک خبر خوب هم منتشر شد: ۲۳۶۶ سری جهیزیه به نوعروسان تحت پوشش کمیته امداد اهدا گردید. رئیس کمیته امداد کشور آمد، مسئولان جمع شدند، و عروس‌ها لبخند زدند. این را باید قدر دانست. کمیته امداد، در این وانفسای گرانی و تورم، وظیفه‌اش را انجام داده و دست‌مریزاد هم دارد. نقد این یادداشت، به هیچ‌وجه متوجه این نهاد نیست. نقد، جای دیگری را نشانه رفته است.

سوال اینجاست: چرا خوزستانِ نفت‌خیز باید برای جهیزیهٔ دخترانش به کمیته امداد محتاج باشد؟ چرا پدر عروس خوزستانی، با وجود این همه ثروت که از زیر پایش می‌گذرد، نمی‌تواند با عزت، جهیزیهٔ دخترش را تأمین کند؟ این پرسش را نه کمیته امداد، که باید مدیریت ارشد استان پاسخ دهد. و البته پاسخ را نه فقط در خوزستان، که در تهران باید جست‌وجو کرد.

خوزستان، دهه‌هاست که نفت از سینه‌اش می‌کشند، گاز از دلش می‌برند، پتروشیمی‌اش را به کام دیگران می‌چرخانند، و عوارض آلایندگی‌اش را – اگر بدهند – قطره‌چکانی و با منت پرداخت می‌کنند. سهم استان از این ثروت کجاست؟ در کدام ردیف بودجه گم شده؟ در کدام پروژهٔ نیمه‌تمام دفن گردیده؟ این سوال‌ها را باید از کسانی پرسید که سال‌هاست پشت میزهای مرکزی نشسته‌اند و برای خوزستان تصمیم می‌گیرند، بی‌آنکه گرمای ۵۰ درجه را حس کرده باشند.

از منظر حقوقی، ماجرا فقط اخلاقی نیست. مادهٔ ۲۳ قانون برنامهٔ هفتم توسعه، دولت را مکلف کرده که سهم مناطق نفت‌خیز و گازخیز از عوارض آلایندگی و مالیات بر ارزش افزودهٔ صنایع مستقر در آن مناطق را به طور کامل و به‌موقع پرداخت کند. این یک تکلیف قانونی است، نه یک لطف. وقتی این پرداخت‌ها به تأخیر می‌افتد، وقتی اعتبارات در بوروکراسی مرکزی بلوکه می‌شود، و وقتی استان برای تأمین حداقل‌های معیشتی مردمش به نهادهای حمایتی وابسته می‌ماند، این یعنی ترک فعل. و ترک فعل، مسئولیت حقوقی می‌آورد، حتی اگر هیچ‌کس صدایش را بلند نکند.

اما یک جای دیگر این معادله همیشه خالی مانده: نمایندگان خوزستان در مجلس.

اینها کجای این قصه‌اند؟ در صحن مجلس، وقتی بودجه بسته می‌شود، کدام‌شان برای سهم خوزستان از نفت و گاز و عوارض آلایندگی جنگیده؟ کدام‌شان طرحی داده که ثروت استان، اول به جیب مردم استان برگردد، بعد سرریزش به خزانه برود؟ کدام‌شان برای صنایع آلاینده، برای شوری آب، برای بیکاری مزمن، یک فریاد جدی پشت تریبون مجلس زده که کارگر خوزستانی را امیدوار کند؟

در عوض چه می‌بینیم؟ همان‌ها که باید در راهروهای بهارستان برای حقوق ملت داد بزنند، در کوچه‌پس‌کوچه‌های اهواز دنبال آسفالت و جدول می‌دوند. خودشان را مشغول کارهای اجرایی و جزئی کرده‌اند. افتتاح یک پروژهٔ کوچک، لایروبی یک جوی، توزیع چند بستهٔ معیشتی. اینها کار یک نماینده نیست. اینها کار یک پیمانکار محلی است. اما نمایندگان ما، به‌جای آنکه نقشهٔ راه برای توسعهٔ استان بکشند، به کارهای خرد پناه برده‌اند تا شاید رأی بعدی را بیمه کنند.

این یک فرار رو به جلوست. یک اعتراف خاموش به ناتوانی. نماینده‌ای که به‌جای پیگیری سهم استان از بودجهٔ ملی، مشغول روبان‌قیچی‌کردن پروژه‌های محلی می‌شود، یعنی یا بلد نیست کار اصلی را انجام دهد، یا نمی‌خواهد با قدرتمداران مرکزی دربیفتد. و در هر دو حالت، تاوان این غفلت را مردم می‌دهند. همان مردمی که حالا برای جهیزیهٔ دخترشان باید به کمیته امداد امید ببندند.

از منظر حقوقی، اصل ۸۴ قانون اساسی می‌گوید: «هر نماینده در برابر تمام ملت مسئول است و حق دارد در همهٔ مسائل داخلی و خارجی اظهار نظر نماید.» این «مسئولیت در برابر تمام ملت» یعنی نماینده باید گلیم استانش را از آب بیرون بکشد، نه آنکه در پروژه‌های محلی غرق شود. سوال از نماینده این است: تو که برای آسفالت یک کوچه وقت داشتی، برای سهم خوزستان از بودجهٔ عمرانی کشور چه کردی؟ تو که در گروه‌های تلگرامی از افتتاح یک بازارچه عکس می‌گذاری، برای رایزنی با وزارت نفت و سازمان برنامه چه برنامه‌ای داشتی؟

اشتباه نشود. کار اجرایی و حضور در میدان، بد نیست. اما وقتی این کارها جای وظیفهٔ اصلی را بگیرد، دیگر اسمش «خدمت» نیست. اسمش «غفلت» است. و غفلت از حقوق کلان یک استان، ترک فعلی است که تاوانش را مردم می‌دهند. بی‌سروصدا، بی‌دادگاه، بی‌حکم. فقط یک استان عقب می‌ماند و یک کمیته امداد، هر سال بیشتر از پارسال جهیزیه توزیع می‌کند.پایان این یادداشت را با یک پرسش می‌بندم: تا کی قرار است فقر را جشن بگیریم و ثروت را نظاره؟ خوزستان پر از گنج است. اما گنج، وقتی از زیر پایت می‌گذرد و به جیب دیگری می‌رود، دیگر ثروت نیست. یک شوخی تلخ است. شوخی‌ای که هر سال در مراسم اهدای جهیزیه، با لبخند عروس‌ها و دوربین مسئولان، بازتولید می‌شود.