تحلیل تطبیقی میان آدولف هیتلر و دولتمردان ایالات متحده، فراتر از یک قیاس تاریخی ساده، پرده از الگویی تکرارشونده در مناسبات قدرت برمی‌دارد. هرچند بستر زمانی و ابزارهای عمل متفاوت است، هسته‌ی سرشت طمع‌ورزانه و تمامیت‌خواه، این دو را به یک سرنوشت گره می‌زند: فروپاشی در نتیجه‌ی زیاده‌خواهی. این نوشتار در سه بخش به واکاوی شباهت‌ها، تفاوت‌ها و فرجام گریزناپذیر این دو جریان می‌پردازد.
۱. شباهت‌ها: خوی تجاوزگری و بلعیدن جهان
هسته‌ی مشترک پروژه‌ی هیتلری و راهبرد کلان کاخ سفید، «اراده‌ی معطوف به سلطه‌ی مطلق» است. هر دو با خوی جنایتکاری و جهان‌خواری تعریف می‌شوند، با این تمایز که هیتلر ابزار نظامی مستقیم را برگزید و آمریکا ترکیبی از جنگ‌های نیابتی، استعمار نوین، فشار اقتصادی و کودتای نرم را به کار می‌گیرد. هدف اما یکی است: تحمیل اراده بر ملت‌ها و غارت منابع آنان. رحم در قاموس هیچ‌یک جایی ندارد؛ از بمباران درسدن و اردوگاه‌های کار اجباری تا تحریم‌های گرسنگی‌آور علیه ملت‌ها و حمایت از رژیم‌های کودک‌کش، هر دو نشان داده‌اند که جان انسان در برابر مطامع قدرت، کمترین بها را دارد.
شباهت عمیق‌تر در «تمامیت‌خواهی» است؛ بیماری‌ای که مستقیماً زمینه‌ساز فروپاشی می‌شود. هیتلر اگر به مرزهای رایش سوم بسنده می‌کرد و از گشودن جبهه‌ی شرق علیه شوروی پرهیز می‌کرد، شاید امپراتوری نازی فرونمی‌پاشید. اما طمع لجام‌گسیخته، چشمش را بر واقعیت‌های ژئواستراتژیک بست. آمریکای امروز نیز در قامت یک امپراتوری تمامیت‌خواه، با گسترش پایگاه‌های نظامی در سراسر کره‌ی زمین و دخالت در امور داخلی کشورها، همان مسیر افراط را می‌پیماید. نشانه‌های فروپاشی همین حالا نیز آشکار است: ابرقدرتی که از مقابله‌ی مستقیم با یمنِ تحت محاصره عاجز ماند و ناچار به عقب‌نشینی و آتش‌بس شد، چگونه می‌تواند در برابر ملتی چون ایران که نزدیک به چهار دهه برای چنین روزهایی آماده شده است، دوام آورد؟ مقاومت جانانه‌ی یمن، تصویر «ابرقدرت پوشالی» را برملا کرد و ثابت کرد که دوران یکه‌تازی‌های بلامنازع به سر آمده است. ایران نیز نه کشوری ضعیف، بلکه قدرتی منطقه‌ای و بازیگری تعیین‌کننده است که روحیه‌ی تسلیم‌ناپذیری و راهبرد بازدارندگی‌اش، هرگونه خیال حمله از فاصله‌ی ۱۲هزار کیلومتری را به کابوسی برای متجاوزان بدل می‌کند.
۲. تفاوت‌ها: هوش نظامی هیتلر در برابر بلاهت استراتژیک کاخ سفید
با وجود اشتراک در طبع غارتگر، تفاوت مهم در «درایت و هوش نظامی» است. هیتلر سال‌ها برنامه‌ریزی کرد، صنعتی نیرومند ساخت، ائتلافی از متحدان اروپایی فراهم آورد و با دکترین برق‌آسا بخش بزرگی از اروپا را به زانو درآورد. فرماندهی او، دست‌کم تا پیش از فاجعه‌ی استالینگراد، از انسجام راهبردی برخوردار بود. تنها دو اشتباه مهلک ـ هجوم به شوروی پیش از پایان کار بریتانیا، و ایستادگی سرسختانه در برابر عقب‌نشینی‌های تاکتیکی برخلاف نظر ژنرال‌ها ـ کافی بود تا کل بنا فرو ریزد. هیتلر با تمام نبوغ نظامی‌اش، به زباله‌دان تاریخ پرتاب شد.
سیاستمداران کاخ سفید اما از همان حداقل هوشمندی نیز بی‌بهره‌اند. آنان بدون درک عمیق از فرهنگ‌ها و جغرافیای مقاومت، تصمیماتی می‌گیرند که حتی در دوران هیتلر نیز سابقه نداشت: خروج‌های تحقیرآمیز از افغانستان و عراق پس از سال‌ها اشغال بی‌حاصل، اصرار بر تحریم‌هایی که جز تقویت جبهه‌ی مقاومت و تنفر جهانی ثمری نداشت، و ناتوانی در پیش‌بینی پیامدهای فاجعه‌بار حمایت‌های لجوجانه از رژیم غاصب. این بلاهت استراتژیک نشان می‌دهد که اگر رایش سوم با آن قدرت برنامه‌ریزی فرو پاشید، فروپاشی ساختار تصمیم‌سازی آشفته‌ی آمریکا بسیار سریع‌تر و رسواکننده‌تر خواهد بود. تفاوت در اینجاست: یکی با وجود هوشمندی، اسیر طمع شد و نابود گشت؛ دیگری در عین جهالت، همان مسیر را با شتاب بیشتری می‌پیماید.
۳. نتیجه: اضمحلال بر اساس سنت تاریخی طمع
تقدیر قدرت‌های زیاده‌خواه در تاریخ، بیش از این نبوده است: اضمحلال. رایش سوم که اروپا را به لرزه انداخته بود، ظرف چند سال به ویرانه بدل شد. آمریکای مدعی برتری مطلق نیز با هر تانک و تحریم و تهدید، همچنان به سمت فروپاشی پیش می‌رود. طمع سیری‌ناپذیر برای کنترل جهان، چه با لشکرکشی مستقیم هیتلری و چه با استعمار نوین آمریکایی، نتیجه‌ای جز تحریک مقاومت‌ها، فرسایش نیرو و در نهایت شکست قطعی ندارد. آنچه امروز در ناتوانی مقابل یمن، عقب‌نشینی‌های پی‌درپی و انزوای بین‌المللی فزاینده مشاهده می‌شود، پیش‌لرزه‌های همان زلزله‌ای است که برلین ۱۹۴۵ را بلعید. دیر یا زود، این ابر قدرت پوشالی نیز با دستان خود، به زباله‌دان تاریخ خواهد پیوست و روز رهایی ملت‌ها از شر این غارتگران بین‌المللی، نزدیک‌تر از آن است که تحلیلگران منفعل می‌پندارند.
صادق سلامت
۳۰ مردادماه ۱۴۰۵
