منوچهر برون:
چرا در فرهنگ خوزستان سرمایه‌گذاری نمی‌کنیم؟
منوچهربرون
گاهی برای ساختن آینده، لازم نیست از ساختمان‌های بزرگ و پروژه‌های پرهزینه شروع کنیم؛ کافی است روی انسان‌ها سرمایه‌گذاری کنیم. تاریخ فرهنگی خوزستان نمونه‌های روشنی از این حقیقت در خود دارد؛ آدم‌هایی که با دست خالی، اما با چشم‌هایی تیزبین و دلی بزرگ، استعدادها را دیدند و به آنها فرصت رشد دادند.
در دهه‌های شصت و هفتاد، زنده‌یاد عبدالرضا حیاتی از جمله کسانی بود که در محلات کم‌برخوردار اهواز به دنبال استعدادهای هنری می‌گشت. او جوانانی را که شاید به دلیل شرایط اقتصادی و اجتماعی کمتر دیده می‌شدند، شناسایی کرد، آموزش داد، کنارشان ایستاد و به آنان فرصت داد تا توانایی‌های خود را پیدا کنند. بسیاری از همان شاگردان، امروز از چهره‌های شناخته‌شده هنر و فرهنگ خوزستان هستند.
این اتفاق یک درس بزرگ برای امروز ما دارد: سرمایه‌گذاری فرهنگی، پیش از آنکه سرمایه‌گذاری روی ساختمان و تجهیزات باشد، سرمایه‌گذاری روی انسان است.
امروز اما فرهنگ و هنر خوزستان با مشکلات متعددی دست‌وپنجه نرم می‌کند. بسیاری از هنرمندان، نویسندگان، شاعران، مستندسازان و فعالان فرهنگی برای ادامه کار خود با کمبود امکانات و منابع مالی روبه‌رو هستند. گاهی یک ایده ارزشمند فقط به این دلیل روی زمین می‌ماند که کسی حاضر نیست هزینه نخستین قدم آن را تأمین کند.
همین روزها خدمت دوست عزیزمان محمد مالی بودیم. برای درمان و نوبت پزشک آمده بود و بیماری‌های متعدد و کمردرد شدید، که به گفته خود او حاصل سال‌ها فعالیت پراسترس رسانه‌ای است، خستگی را بر جسمش تحمیل کرده است. اما جالب اینکه حتی در چنین شرایطی، ذهن او همچنان درگیر فرهنگ و نخبگان خوزستان است؛ جمعی از چهره‌های فرهنگی استان را گرد هم آورده و به دنبال برگزاری مراسمی برای تجلیل از بزرگان و پیشکسوتان است؛ آن هم با دست خالی و هزینه شخصی.
این تصویر، پرسش مهمی پیش روی ما می‌گذارد: چرا باید فعال فرهنگی برای انجام کاری که به نفع حافظه فرهنگی استان است، از جیب شخصی خود هزینه کند؟
در سوی دیگر، وقتی صحبت از ساخت آثار مستند، کتاب و ثبت چهره‌های فرهنگی، تاریخی و طبیعی خوزستان می‌شود، همین پرسش دوباره تکرار می‌شود. یکی از دوستان فرهنگی اخیراً از من پرسید برای ساخت آثار مستند و کتاب‌هایی درباره نخبگان و زیبایی‌های خوزستان چه کرده‌ام. پاسخ من روشن بود: چهار سال است پیگیر این موضوع هستیم؛ اما در این حوزه نیز بخش قابل توجهی از کار باید با دست خالی و امکانات شخصی پیش برود.
این وضعیت نمی‌تواند برای همیشه ادامه داشته باشد.
خوزستان استانی است که شرکت‌های بزرگ، صنایع عظیم، شهرداری‌ها و سازمان‌های اقتصادی متعددی در آن فعالیت می‌کنند. چرا نباید بخشی از مسئولیت اجتماعی این مجموعه‌ها به فرهنگ، هنر، ادبیات، آموزش و مستندسازی اختصاص پیدا کند؟
وقتی یک شرکت برای ساخت مدرسه، تجهیز یک مرکز فرهنگی، حمایت از یک فیلم مستند، چاپ کتاب یا برگزاری مراسم بزرگداشت یک چهره فرهنگی هزینه می‌کند، در حقیقت پول خود را دور نریخته است؛ روی سرمایه اجتماعی همان منطقه سرمایه‌گذاری کرده است.
فرهنگ و هنر نیز مانند جاده و ساختمان، زیرساخت هستند؛ با این تفاوت که نتیجه آنها شاید در صورت‌های مالی یک شرکت دیده نشود، اما در رفتار، امید، آگاهی و آینده نسل‌ها خود را نشان می‌دهد.
اگر نوجوانی در یک محله کم‌برخوردار به جای گرفتار شدن در آسیب‌های اجتماعی، وارد یک کلاس تئاتر، موسیقی، ادبیات، فیلم‌سازی یا روزنامه‌نگاری شود، شاید امروز فقط یک کلاس برگزار شده باشد؛ اما فردا ممکن است یک هنرمند، نویسنده، معلم یا فیلم‌ساز ساخته شده باشد. همان‌گونه که عبدالرضا حیاتی سال‌ها پیش این استعدادها را دید و برایشان چراغی روشن کرد.
بنابراین فرهنگ را نباید هزینه‌ای تشریفاتی دانست که فقط هنگام جشنواره‌ها و مناسبت‌ها به یاد آن بیفتیم. فرهنگ یکی از ابزارهای پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی است. هرچه جامعه امکان بیشتری برای گفت‌وگو، آفرینش، مطالعه، هنر و مشارکت فرهنگی داشته باشد، فرصت بیشتری برای رشد نسل جوان فراهم می‌شود.
البته این نگاه باید در میان مدیران و مسئولان نیز جدی‌تر شود. رسانه، هنر و ادبیات قرار نیست مقابل مسئولان بایستند؛ آنها می‌توانند یار مسئولان در حل مسائل جامعه باشند. رسانه مشکلات را نشان می‌دهد، هنر زبان احساس جامعه است و ادبیات حافظ تجربه‌ها و اندیشه‌های مردم. برخورداری از چنین ظرفیت‌هایی برای هر مدیریت اجتماعی یک فرصت است، نه تهدید.
شاید لازم باشد شرکت‌ها، شهرداری‌ها و سازمان‌های بزرگ خوزستان بخشی مشخص و شفاف از مسئولیت اجتماعی خود را به پروژه‌های فرهنگی اختصاص دهند؛ پروژه‌هایی که نتیجه آنها قابل اندازه‌گیری و گزارش باشد: حمایت از استعدادهای مناطق کم‌برخوردار، تجهیز مراکز فرهنگی، تولید مستند، انتشار کتاب، حمایت از تئاتر و آموزش هنری و ثبت
تاریخ شفاهی
بزرگان استان.
خوزستان فقط نفت و گاز و کارخانه نیست. خوزستان انسان‌هایی دارد که اگر دیده شوند، می‌توانند سرمایه‌های ماندگار این سرزمین باشند.
عبدالرضا حیاتی سال‌ها پیش نشان داد که گاهی کافی است یک نفر استعداد یک نوجوان را ببیند و دستش را بگیرد. امروز وظیفه ما این است که آن نگاه را از یک تجربه فردی به یک سیاست فرهنگی تبدیل کنیم.
اگر برای فرهنگ امروز هزینه نکنیم، فردا باید برای جبران آسیب‌هایی هزینه کنیم که شاید با یک کتاب، یک کلاس، یک فیلم، یک تئاتر یا یک فرصت ساده قابل پیشگیری بودند.
خوزستان برای ساختن آینده، فقط به سرمایه‌های زیرزمینی خود نیاز ندارد؛ بزرگ‌ترین سرمایه این سرزمین، انسان‌هایی هستند که هنوز می‌توانند آینده را بسازند.
