جعفر دیناروند، در مصاحبه‌ای با مهدی محمدزاده، خبرنگار روزنامه «جهان اخبار»، نقد و نقدپذیری را به‌عنوان دو اصل بنیادین در مسیر پویایی و رشد جامعه معرفی کرد. او در توضیح اهمیت این دو مفهوم، گفت: تاثیرگذاری واقعی نقد در گرو هدفمندی آن است؛ نقدی که از دل واقعیت‌ها و با نیت اصلاح برخیزد، جامعه را از سکون و رکود بیرون می
آورد و آن را وارد مرحله‌ای از حرکت و خودآگاهی می‌کند.
به گفته دیناروند، نقدپذیری در بُعد فردی و جمعی، نشان‌دهنده سلامت فکری و فرهنگی جامعه است. او توضیح داد: وقتی در یک جامعه، فرآیند نقد به صورت سازنده و با نیت اصلاح انجام می‌شود و در برابر آن، پذیرش و تعامل منطقی وجود دارد، آن جامعه به‌صورت طبیعی از وضعیت ایستا و روزمره فاصله می‌گیرد و به سوی پویایی و تحول قدم برمی‌دارد. در چنین شرایطی، نواقص شناسایی می‌شوند و جامعه برای رفع آن‌ها تلاش می‌کند. از سوی دیگر، نقاط قوت نیز تقویت می‌شوند و به رشد بیشتر منجر می‌گردند.
دیناروند با اشاره به دستاوردهای نهادینه‌شدن فرهنگ نقد در جامعه، گفت: جامعه‌ای که به نقد به‌عنوان ابزار توسعه نگاه می‌کند، جامعه‌ای امیدوار، فعال و روبه‌جلو است. در این فضا، شادمانی دست‌یافتنی می‌شود، امیدها بارور می‌گردند و مسیر پیشرفت با سرعتی قابل توجه طی می‌شود.
در ادامه، او با تحلیل تفاوت جوامع در مواجهه با نقد، تأکید کرد: میزان تحقق نقدپذیری به‌طور مستقیم به نوع جامعه بستگی دارد. جوامع علمی مانند دانشگاه‌ها معمولاً با گشودگی بیشتری به نقد واکنش نشان می‌دهند، در حالی‌که در جوامع سنتی یا بسته، به‌ویژه ساختارهای عشایری یا بسته‌های سیاسی، مقاومت بیشتری نسبت به نقد وجود دارد. این تفاوت‌ها تنها در ساختار اجتماعی خلاصه نمی‌شوند؛ بلکه موضوع نقد نیز در نحوه برخورد جامعه تأثیرگذار است. دیناروند خاطرنشان کرد: برای مثال، نقد در حوزه سیاست، ماهیت متفاوتی با نقد در حوزه اقتصاد دارد. حساسیت‌های سیاسی معمولاً باعث شکل‌گیری فضای محافظه‌کارانه و حتی تدافعی می‌شوند، در حالی‌که در حوزه‌های اقتصادی یا فرهنگی، فضا برای گفت‌وگو و اصلاح ممکن است بازتر باشد.
او با تکیه بر تجربه‌های گوناگون، نتیجه گرفت که تمایزهای موجود میان جوامع، مهم‌ترین عامل تفاوت در سطح پذیرش نقد هستند. از نظر او، نمی‌توان جامعه‌ای مثل ایران را به‌طور یکپارچه در این زمینه قضاوت کرد؛ بلکه باید از منظر مقایسه‌ای، عملکرد هر حوزه یا قشر را به‌صورت جداگانه بررسی کرد.
در بخش پایانی گفت‌وگو، دیناروند به بُعد عملیاتی کردن نقد و نقدپذیری پرداخت. وی تصریح کرد: اگرچه نقد در سطح نظری مطرح است، اما چالش اصلی آنجاست که چگونه می‌توان این مفاهیم را به کنش اجتماعی و رفتاری تبدیل کرد. وی با اشاره به نقش مهم «فرهنگ» در این فرآیند، افزود: فرهنگ، چیزی فراتر از باورهای لحظه‌ای است. اگر نقد و نقدپذیری به عنوان باور در لایه‌های عمیق فرهنگی جامعه رسوخ کنند، می‌توان انتظار داشت که به شکلی پایدار در رفتار جمعی ظاهر شوند.
دیناروند آگاهی را کلید اصلی در این مسیر دانست و تأکید کرد: در دنیای امروز، که رسانه‌ها و فضای مجازی بر افکار عمومی تأثیر زیادی دارند، گسترش دانایی از طریق منابع معتبر، حیاتی است. او پیشنهاد داد که افراد برای رشد آگاهی خود به سمت مطالعه کتاب‌های علمی، شرکت در نشست‌ها و سمینارهای تخصصی، مطالعه روزنامه‌ها و مقاله‌های تحلیلی و حضور در کلاس‌های آموزشی روی آورند. به گفته او، با این مسیر، جامعه به شناخت واقع‌بینانه از وضعیت موجود می‌رسد و خواستار تغییر به سوی وضعیت مطلوب می‌شود.
وی در پایان تأکید کرد: آگاه‌سازی عمومی، نه‌تنها راهکاری برای ارتقای فرهنگ نقد و نقدپذیری است، بلکه به‌عنوان مهم‌ترین ابزار عبور جامعه از مشکلات و رسیدن به توسعه و پیشرفت محسوب می‌شود.
