گفت‌وگوی ویژه با عبدالله محیسن‌پور شریف و صالح محمدیان در استودیو خبری مجموعه خبری جهان اخبار
به گزارش مهدی محمدزاده، خبرنگار روزنامه جهان اخبار، عبدالله محیسن‌پور شریف، کارشناس ارشد مدیریت شهری و صالح محمدیان، فعال اجتماعی و پژوهشگر حوزه مشارکت‌های مردمی، در گفت‌وگویی تفصیلی در استودیو مجموعه خبری جهان اخبار، به نقد عملکرد مدیریت شهری در بحران اخیر و بررسی جایگاه مردم در حکمرانی بحران پرداختند.
عبدالله محیسن‌پور در ابتدا با اشاره به تغییر نگاه جریان‌های مطالبه‌گر گفت:
«مدت‌های مدیدی در حوزه انتقادگری و مطالبه‌گری فعال بودیم، اما با شکل‌گیری یک بحران جنگی و شرایط بحرانی تازه، به این نتیجه رسیدیم که باید مقداری از موضع انتقادی فاصله بگیریم و به سمت همسویی و همکاری با مدیریت شهری حرکت کنیم. این تغییر رویکرد با هدف حفظ اتحاد، انسجام اجتماعی و جلوگیری از بروز بحران‌های روانی در جامعه صورت گرفت.»
او با اشاره به اقدامات حمایتی اخیر افزود:
«در این مدت، فعالیت‌هایی در حمایت از نیروهای نظامی و مدافعان امنیت، به‌ویژه ارتش داشتیم. با این‌حال، در حوزه مدیریت شهری شاهد نوعی عدم هماهنگی بودیم. مردم در صحنه حضور داشتند، آماده بودند، اما متأسفانه این ظرفیت بزرگ اجتماعی نادیده گرفته شد. مدیریت بحران، به‌درستی انجام نشد. در شرایطی که مردم آماده مشارکت بودند، فقط چند بخشنامه صادر شد یا قرارگاه‌هایی روی کاغذ تشکیل شد، اما هیچ‌کدام وارد میدان عمل نشدند.»
محیسن‌پور درباره ناکارآمدی صدور صرفِ بخشنامه‌ها تصریح کرد:
«وقتی در شرایط بحران هستیم، نباید تنها به صدور بخشنامه‌ها بسنده کرد. مثلاً اعلام می‌شود که “احتکار ممنوع است”؛ این کار در حالت عادی هم ممنوع است، اما در بحران باید با حضور میدانی و مشارکت مردم، نظارت صورت گیرد. بسیج و نیروهای مردمی باید فعال شوند، وارد بازار شوند و خودشان نظارت کنند. وقتی فقط بخشنامه صادر می‌شود، نتیجه همین می‌شود که قیمت آرد و برنج دو برابر می‌شود، در حالی که هیچ کمبودی وجود ندارد؛ این یعنی یک بحران روانی که به‌خوبی مدیریت نشد.»
او اضافه کرد:
«قوانینی تصویب می‌شود، اما در همان اتاق‌ها باقی می‌ماند و اجرایی نمی‌شود. مدیریت شهری باید تصمیم‌ساز باشد، نه صرفاً مجری پشت میز. مثال بزنم: دولت در جریان بحران، مصوبه‌ای صادر کرد که ۵۰ درصد نیروها دورکاری کنند، اما برخی ادارات که قدرت تحلیل نداشتند، آن را برعکس اجرا کردند و حضور ۱۰۰ درصدی نیروها را اجباری کردند. این نشانه نبودِ فهمِ بحران است. مدیریت بحران در هر سازمان نیازمند یک فرمانده میدانی با تفکر عملیاتی و جهادی است.»
در ادامه، صالح محمدیان نیز در تکمیل این نکات گفت:
«مردم، عنصر کلیدی در هر مدیریت بحرانی هستند. بدون مشارکت واقعی مردم، هیچ ارگان یا نهادی، حتی سپاه یا ارتش، نمی‌تواند به تنهایی بحران‌ها را مدیریت کند. امروز مردم به مساجد و پایگاه‌ها اعتماد دارند. هر اتفاق کوچکی که رخ می‌دهد، به این پناهگاه‌ها روی می‌آورند. باید این پایگاه‌ها تجهیز شوند، از توان مردمی‌شان استفاده شود و با مردم ارتباط بگیرند.»
او تأکید کرد:
«نظام اسلامی ما، همیشه با اتکا به مردم پیش رفته. همین مردم، در جریان حمله به دشمن، با دیدن بازخورد و نتیجه اقدامات نظام، به خیابان آمدند، ابراز حمایت کردند و پشتیبانی خود را نشان دادند. این یعنی اگر مردم توجیه شوند، پای کار خواهند آمد. ولی متأسفانه در بحران اخیر، این توجیه و شفاف‌سازی وجود نداشت. مردم نمی‌دانستند قرار است چه اتفاقی بیفتد و چه وظیفه‌ای دارند. همین باعث شد اختلافاتی در ابتدا به‌وجود آید. بعدها مردم خودشان ابتکار عمل را در دست گرفتند.»
محمدیان ادامه داد:
«متأسفانه ذهنیت برخی مدیران شهری همچنان اجرایی و سنتی باقی مانده. در شرایط بحران، باید تصمیم‌گیری فوری و راهبردی داشت. اگر ارتباط با مردم نباشد، شفاف‌سازی نشود و آنها در تصمیمات دخیل نباشند، نتیجه همین سردرگمی‌ها خواهد بود. به نظر من، برای افزایش مشارکت مردم، باید مدیران خودشان وارد میدان شوند، شجاعت تصمیم‌گیری داشته باشند، از مردم نظرخواهی کنند و حتی بخشی از اجرای تصمیمات را به آنها بسپارند.»
او در پایان با تأکید بر ضرورت تداوم همگرایی ملی گفت:
«همه ما با هر گرایش و اعتقادی، یک وطن داریم. اینجا دیگر بحث اصولگرا یا اصلاح‌طلب نیست؛ بحث وطن است. هیچ فردی، حتی اگر به نظام اعتقادی نداشته باشد، اجازه نمی‌دهد که کشورش در اختیار دشمن قرار بگیرد. امروز یک وحدت ملی شکل گرفته و مسئولین نباید از آن غافل شوند. باید از ظرفیت مساجد، پایگاه‌ها و گروه‌های جهادی برای حفظ انسجام داخلی استفاده شود. همان‌طور که در دفاع نظامی مردم پای کار آمدند، در دفاع اجتماعی هم باید فعال شوند. ما یک رهبری مقتدر داریم و نباید پشت ولایت را خالی بگذاریم.
سخنان عبدالله محیسن‌پور شریف:
به گزارش مهدی محمدزاده، خبرنگار جهان‌اخبار، عبدالله محیسن‌پور شریف، کارشناس ارشد مدیریت شهری در استودیو مجموعه خبری جهان اخبار بیان کرد:
ما سال‌ها در حوزه نقد و مطالبه‌گری فعال بودیم. اما به دلیل شرایط بحرانی اخیر و فضای جنگی که به‌وجود آمد، تصمیم گرفتیم برای حفظ انسجام ملی و جلوگیری از بحران‌های روانی، رویکرد خود را تغییر دهیم. به همین دلیل، به همراه جمعی از فعالان مردمی، به این نتیجه رسیدیم که به جای صرفاً نقد، با مدیریت شهری همراه شویم و به دنبال هم‌افزایی برویم.
در ایام اخیر، علی‌رغم آمادگی عمومی مردم، متأسفانه در مدیریت شهری شاهد ضعف‌هایی جدی بودیم. نخست، عدم استفاده از ظرفیت مردمی بود. مردم عملاً در صحنه حضور داشتند اما مدیریت شهری آنها را نادیده گرفت. این بی‌توجهی به پتانسیل مردمی در زمان بحران، یک خطای استراتژیک است.
در بحث مدیریت بحران، ما صرفاً با بخشنامه و میزگردهای درون‌سازمانی نمی‌توانیم بحران را کنترل کنیم. برای نمونه، وقتی گفته می‌شود «احتکار ممنوع است»، این چیزی نیست که با یک مصوبه یا ابلاغیه قابل کنترل باشد. این نیازمند حضور میدانی، استفاده از بسیج مردمی و مشارکت واقعی مردم در نظارت و اجراست.
الان ما کمبود آرد یا برنج نداریم. اما چرا قیمت‌ها دو برابر شده‌اند؟ چون کنترل روانی بحران از دست مدیران در رفته است. این افزایش قیمت نتیجه‌ی ضعف در مدیریت افکار عمومی و نبود سازوکار میدانی برای برخورد با سودجویان است.
بارها تأکید کرده‌ام که مدیریت پشت میز نمی‌تواند پاسخگوی شرایط بحرانی باشد. فقط با صدور دستورالعمل و نامه نمی‌توان مردم را اقناع کرد یا با بحران مقابله کرد. باید مردم را به صحنه آورد.
مدیریت شهری ما اغلب ذهنیتی اجرایی دارد نه بحرانی. این یعنی انتظار دارند همه چیز طبق برنامه پیش برود. اما در بحران، اصل با انعطاف، چابکی و تصمیم‌گیری سریع بر اساس تحلیل لحظه‌ای است. منتظر ماندن برای یک نامه یا دستور بالادستی در شرایط بحرانی فاجعه‌بار است.
در چنین شرایطی، ما نیاز به فرماندهان میدانی داریم، نه مدیران جلسه‌محور. هر سازمان باید در کنار مدیر اجرایی، یک فرمانده بحران داشته باشد که قدرت تصمیم‌گیری سریع داشته باشد، ترجیحاً از نیروهای نظامی یا بسیجی که تجربه میدانی دارند.
برای نمونه، وقتی دولت مصوبه داد که ادارات باید فعال بمانند و ۵۰ درصد نیروها دورکاری کنند، بعضی مدیران چون درک درستی از بحران نداشتند، کل بخشنامه را برعکس اجرا کردند و صد درصد نیروها را الزام به حضور کردند. این نه‌تنها بحران را حل نمی‌کند بلکه آن را تشدید می‌کند.
یکی از مهم‌ترین عوامل تشدید بحران‌ها، ناتوانی مدیران در تفسیر درست دستورالعمل‌هاست. این همان جایی‌ست که اگر یک فرد با ذهنیت میدانی در کنارشان بود، جلوی بسیاری از این اشتباهات گرفته می‌شد.
ما باید پایگاه‌های محلی مانند مساجد، حسینیه‌ها و مدارس را تقویت کنیم. امروز اعتماد مردم به این مراکز بسیار بیشتر از ادارات رسمی است. مردم در بحران به مسجد پناه می‌برند، نه اداره. این را باید جدی گرفت.
مسئولین باید به مردم اعتماد کنند. هیچ حکومتی بدون پشتیبانی مردمی دوام نمی‌آورد. شما دیدید که وقتی پاسخ موشکی داده شد، مردم بدون هیچ فراخوانی به خیابان‌ها آمدند و از تصمیم نظام حمایت کردند. این همان پتانسیل ملی است که نباید از آن غافل شد.
متأسفانه در ابتدای بحران، مردم توجیه نبودند. نه‌تنها مردم بلکه حتی مدیران رده‌پایین هم دقیق نمی‌دانستند باید چه کنند. این خلأ شفاف‌سازی باعث سردرگمی شد و در ادامه، باعث شد مردم خود ابتکار عمل را در دست بگیرند و یک همگرایی طبیعی شکل بگیرد.
اما هنوز مدیریت رسمی کشور با این موج مردمی همراه نشده است. گویا همچنان منتظر بخشنامه‌ای دیگرند. این تعلل بسیار خطرناک است.
ما به‌شدت نیاز داریم که در تصمیم‌سازی‌ها، مردم مشارکت داده شوند. فقط از بالا تصمیم گرفتن و ابلاغ کردن، دیگر کارآمد نیست. مدیران باید به میان مردم بیایند، با آنها گفت‌وگو کنند، صدای آنها را بشنوند و از تجربه‌شان استفاده کنند.
من معتقدم پایگاه‌هایی که در دل مردم هستند، باید هم‌زمان به عنوان پایگاه تصمیم‌سازی استفاده شوند. فقط به عنوان محل اجرا نباشند. اگر می‌خواهیم اقتدار ملی‌مان حفظ شود، باید مشارکت مردمی را نهادینه کنیم.
امروز نظام، مردم، بسیج و ارتش باید هم‌افزا باشند. هیچ‌کدام بدون دیگری پیروز نخواهند شد. جنگ امروز تنها فیزیکی نیست، روانی هم هست. اگر جبهه روانی را ببازیم، بقیه‌اش را هم از دست می‌دهیم.
در پایان از تمام مسئولان می‌خواهم با مردم شفاف باشند، صادق باشند و مردم را وارد دایره تصمیم‌سازی کنند. بدون مردم، هیچ برنامه‌ای موفق نمی‌شود. مردم قدرت اصلی این نظام هستند.
ما الان در شرایطی هستیم که کشورهای مسلمان چشم به ایران دارند. چشم به اقتدار ملت ایران و رهبری آن دارند. نباید با بی‌تدبیری، این اقتدار را تضعیف کنیم.
از نظر من، باید بلافاصله یک بازنگری اساسی در ساختار مدیریت بحران انجام شود. هر اداره، هر سازمان، باید یک تیم فرماندهی بحران مجهز داشته باشد، با اختیار، با تجهیزات، با ارتباط مردمی.
سخنان صالح محمدیان:
به گزارش مهدی محمدزاده، خبرنگار جهان‌اخبار، صالح محمدیان در استودیو مجموعه خبری جهان اخبار به بیان دیدگاه‌های خود درباره وضعیت فعلی کشور و نقش مردم و مدیریت شهری پرداخت:
ما مدت‌هاست که در حوزه انتقادگری و مطالبه‌گری فعال بودیم، اما با شروع بحران جنگ و شرایط سختی که کشور با آن مواجه شد، تصمیم گرفتیم رویکرد خود را تغییر دهیم. به این نتیجه رسیدیم که به جای آنکه صرفا انتقاد کنیم، باید با مدیریت شهری همسو شویم و برای حفظ اتحاد ملی تلاش کنیم.
در این شرایط بحرانی، همراه با گروهی از فعالان، تلاش کردیم از تنش‌ها و مباحث روانی که می‌تواند به جامعه آسیب بزند، فاصله بگیریم و بیشتر روی همکاری و همدلی تمرکز کنیم.
اما متأسفانه، در مدیریت شهری ما مشکلات جدی دیده شد. یکی از مهم‌ترین آنها، نبود هماهنگی کافی بود. مردم به عنوان بزرگ‌ترین سرمایه اجتماعی نادیده گرفته شدند و این اتفاق ضربه بزرگی به روند مدیریت بحران زد.
مدیریت شهری ما در این مقطع، نتوانست از پتانسیل مردمی به خوبی بهره‌مند شود. واقعیت این است که در بحران، مردم باید در مرکز قرار بگیرند، نه صرفا مخاطب بخشنامه‌ها. اگر ما مردم را در جریان امور نگذاریم و با آنها شفاف نباشیم، خود به خود ایجاد شکاف و سردرگمی می‌شود.
به عنوان مثال، وقتی صحبت از جلوگیری از احتکار می‌شود، صرفاً صدور بخشنامه و اعلام ممنوعیت کافی نیست. این موضوع نیازمند حضور و نظارت میدانی و بسیج نیروهای مردمی است. تنها در این صورت است که می‌توان جلوی احتکار و سوداگری را گرفت.
اما متأسفانه در عمل دیدیم که نه تنها حضور مردمی نادیده گرفته شد، بلکه برخی تصمیمات به گونه‌ای اتخاذ شد که به روند طبیعی بازار و روان جامعه آسیب زد. برای نمونه، قیمت اقلامی مثل آرد و برنج به شکل غیرمنطقی افزایش یافت در حالی که هیچ کمبودی واقعی در این زمینه وجود نداشت.
این وضعیت نتیجه‌ی ضعف در مدیریت روانی بحران است. وقتی مردم احساس ناامنی و بی‌اطمینانی کنند، واکنش‌های غیرمنطقی از خود نشان می‌دهند و همین موضوع خود بحران را تشدید می‌کند.
از سوی دیگر، رفتار مدیران و عدم توانایی آنها در تحلیل درست شرایط بحران هم مزید بر علت شده است. بخشنامه‌ها و مصوبات گاهی متناقض و بدون تحلیل دقیق شرایط صادر می‌شوند و در نهایت به جای تسهیل، مانع ایجاد می‌کنند.
نمونه‌ی آن مصوبه دورکاری بود. دولت اعلام کرد که ۵۰ درصد نیروها باید دورکاری کنند، اما در برخی ادارات، مدیران بدون درک شرایط این دستور را معکوس اجرا کردند و به همه نیروها اصرار به حضور کامل دادند. این ناهماهنگی و بی‌تدبیری، آسیب‌های جدی وارد کرد.
ما نیازمند این هستیم که در هر سازمان و اداره‌ای، افرادی با ذهنیت بحران‌مداری و فرماندهی میدانی حضور داشته باشند. کسانی که بتوانند در لحظه تصمیم بگیرند و اشتباهات مدیریتی را اصلاح کنند.
مردم باید در مدیریت بحران مشارکت فعال داشته باشند و اعتمادشان به ساختارهای رسمی باید تقویت شود. امروز پایگاه‌های مردمی مانند مساجد و پایگاه‌های بسیج بهترین محل برای این مشارکت هستند. باید این پایگاه‌ها تقویت و به عنوان مراکز اصلی تصمیم‌سازی و هماهنگی در نظر گرفته شوند.
وقتی مردم در تصمیم‌گیری‌ها سهیم باشند، احساس مسئولیت می‌کنند و همکاری‌شان با مدیریت بیشتر می‌شود. اما وقتی تصمیم‌ها پشت درهای بسته گرفته می‌شود و مردم نادیده انگاشته می‌شوند، نتیجه‌اش کاهش اعتماد عمومی و افزایش ناامیدی است.
نظام جمهوری اسلامی ایران بر پایه اعتماد و حمایت مردم بنا شده است. این اعتماد سرمایه اصلی ماست. هر کجا این اعتماد کم شود، سیستم آسیب‌پذیر می‌شود.
شاهد بودیم که در پاسخ به حملات موشکی، مردم به صورت خودجوش به خیابان‌ها آمدند و حمایت خود را از نظام اعلام کردند. این واکنش نشان‌دهنده قدرت همگرایی ملی و حمایت مردمی است که باید حفظ و تقویت شود.
اما این حمایت مردمی باید با مدیریت هوشمند و مشارکت گسترده همراه باشد تا اثرگذاری آن بیشینه شود.
از سوی دیگر، نباید غفلت کنیم که دشمنان داخلی و خارجی در کمین هستند تا از ناهماهنگی‌ها و ضعف‌های مدیریتی سوءاستفاده کنند. نفوذی‌ها و عوامل خارجی با هدف ضربه زدن به کشور، در تلاشند تا وحدت ملی را تضعیف کنند.
برای مقابله با این تهدیدات، تنها راه، شناسایی و برخورد جدی با این عوامل است و در عین حال باید به مردم اعتماد کنیم و آنها را در جریان امور قرار دهیم.
اگر بخواهیم اقتدار ملی‌مان را حفظ کنیم، باید همه ارکان نظام، از ارتش و سپاه گرفته تا مردم و مدیریت شهری، همدل و هماهنگ باشند. جنگ امروز، جنگ اعتقادی، سیاسی یا جناحی نیست، بلکه جنگ تمام‌عیار برای دفاع از وطن است.
هر فرد ایرانی فارغ از نگرش سیاسی یا مذهبی باید در این میدان حضور داشته باشد و از کشور و مردمش دفاع کند.
از مسئولان هم می‌خواهم که شفاف باشند و با مردم به عنوان شریک اصلی تصمیم‌گیری‌ها رفتار کنند. باید اعتمادسازی کنند و به مردم اجازه دهند در تمام امور کشور نقش‌آفرینی کنند.
این همکاری و همدلی تنها راه عبور از بحران‌ها و تضمین آینده روشن کشور است.
