*«سنابل جهاد»؛ خوشه‌های امید در دل روستاهای خوزستان*
✍️ *لفته منصوری*
*اهواز – پنجشنبه، ۲۷ شهریورماه ۱۴۰۴*
توسعه در ایران معمولاً با پروژه‌های پرزرق‌وبرق و نسخه‌های آماده آغاز می‌شود و همان‌قدر سریع هم به بن‌بست می‌رسد. اما تجربه *طرح سنابل جهاد* دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان در دو روستای زویرخرامزه و تلبومه ملاثانی نشان داد که راه دیگری هم وجود دارد؛ راهی که بر پایه *گفت‌وگو با مردم، حل مسئله‌های کوچک و یادگیری تدریجی* بنا شده است.
*نگاهی به آموزه‌های کتاب «توسعه به مثابه توانمندسازی حکومت»*
اندروز، پریچت و وولکاک در کتاب خود به ما می‌گویند که بسیاری از کشورها درگیر *ادای نهادی* هستند؛ یعنی شکل سازمان‌ها را کپی می‌کنند اما توان حل مسئله‌های واقعی را به‌دست نمی‌آورند. راه برون‌رفت، رویکرد *PDIA* است:
*مسئله‌محوری:* آغاز از دل مشکلات واقعی مردم.
*تکرارشوندگی:* پیشرفت با گام‌های کوچک و یادگیری مداوم.
*انطباق‌پذیری:* ساختن راه‌حل‌های متناسب با شرایط محلی.
*سنابل جهاد؛ بومی‌سازی PDIA در خوزستان*
*مسئله‌محوری:* زنان روستا نیاز به کلاس خیاطی داشتند، کشاورزان مشکل آب و بازاریابی داشتند، کودکان از امکانات آموزشی محروم بودند. این‌ها همان مسئله‌هایی بودند که محور طرح قرار گرفتند.
*تکرارشوندگی:* از یک مدرسه متروکه، کلاس‌های کوچک آغاز شد. ابتدا استقبال کم بود، اما با برگزاری چند نمایشگاه زنان، اعتماد و مشارکت افزایش یافت. همین چرخه اقدام، ارزیابی و اصلاح بارها تکرار شد.
*انطباق‌پذیری:* نبود فضای رسمی آموزشی با استفاده از حسینیه جبران شد. کندی دستگاه‌های اجرایی با همکاری کشاورزان پیشرو و دانشگاه پوشش داده شد. حتی موانع فرهنگی مثل مردسالاری با موفقیت‌های کوچک زنان در نمایشگاه‌ها به چالش کشیده شد.
*دستاوردهای ملموس*
– تولید و فروش لباس توسط زنان و افزایش خودباوری آنان.
– تغییر نگرش خانواده‌ها نسبت به تحصیل دختران.
– معرفی روش‌های کشاورزی پایدار به جای سوزاندن بقایای گیاهی.
– ایجاد کانون‌های علمی–اجتماعی برای استمرار تجربه.
*اما چرا مدیران دولتی با PDIA راحت نیستند؟*
کتاب به‌درستی می‌گوید که بسیاری از مدیران دولتی با رویکرد *PDIA* مخالفت می‌کنند، زیرا:
– *نتایج آن فوری و پرزرق‌وبرق نیست؛* مدیران اغلب به دنبال پروژه‌های سریع و قابل نمایش هستند، نه تغییرات تدریجی.
– *نیاز به پذیرش عدم قطعیت دارد؛* در حالی که مدیران ترجیح می‌دهند همه چیز از پیش معلوم و قابل کنترل باشد.
– *موفقیت‌ها کوچک و تدریجی‌اند؛* اما مدیران عادت دارند که دستاوردهای بزرگ و کوتاه‌مدت گزارش دهند.
– *قدرت را تقسیم می‌کند؛* چون PDIA بر مشارکت محلی و شبکه‌سازی تأکید دارد، در حالی که برخی مدیران ترجیح می‌دهند تصمیم‌ها متمرکز و از بالا باشد.
– *شفافیت بیشتری می‌طلبد؛* چون مشکلات واقعی عیان می‌شود و دیگر نمی‌توان با ظاهر‌سازی و ادای نهادی آن‌ها را پنهان کرد.
*پیام روشن برای سیاست‌گذاران*
طرح سنابل جهاد نشان داد که حتی در دل محدودیت‌ها می‌توان به شیوه PDIA عمل کرد:
– یک کلاس کوچک می‌تواند آغازی برای تغییر اجتماعی باشد.
– یک توافق‌نامه سه‌جانبه با کشاورز پیشرو می‌تواند نقطه شروع اصلاح کشاورزی پایدار باشد.
– و یک نشست در حسینیه روستا می‌تواند پلی میان دانشگاه، مردم و دستگاه‌های اجرایی بسازد.
*جمع‌بندی*
«سنابل جهاد» ثابت کرد که توسعه واقعی از دل جامعه محلی می‌جوشد، نه از دستورالعمل‌های وارداتی. این طرح نمونه‌ای زنده از آموزه‌های کتاب توسعه به مثابه توانمندسازی حکومت است: *مسئله‌محور، تکرارشونده و انطباق‌پذیر.*
اما برای تداوم این مسیر، مدیران نیز باید بپذیرند که توسعه پایدار با نمایش‌های سریع به دست نمی‌آید، بلکه با *یادگیری تدریجی و توانمندسازی واقعی* جامعه ساخته می‌شود.
*فایل Pdf گزارش ۱۲۰ صفحه ای این طرح، به همراه مستندات تصویری و خبری را در کانالهایم به نشانی زیر ببینید:*
