اهواز شهری با تاریخ غنی و جمعیتی فراتر از یک میلیون و سیصد هزار نفر هر ساله با آغاز سال تحصیلی جدید با چالشی روبرو می‌شود که بیشتر از آنکه آموزشی باشد شهری است؛ بازگشت صدها هزار دانش‌آموز به مدارس نه تنها یک رویداد فرهنگی بلکه یک تحول فیزیکی در بافت شهری است، خیابان‌ها شلوغ‌تر می‌شوند فضاهای عمومی تحت فشار قرار می‌گیرند و سیستم‌های حمل و نقل عمومی با تقاضای ناگهانی روبرو می‌شوند در این میان شهرداری اهواز به عنوان نهاد مدیریت شهری باید نه تنها واکنش نشان دهد بلکه پیشروی تحول باشد تحولی که مدارس را نه به عنوان جزایر آموزشی بلکه به عنوان هسته‌های پایدار و هوشمند شهری در نظر بگیرد.

اما مدرسه پایدار و هوشمند یعنی چه؟ مدرسه‌ای که فقط دیوارهایش رنگ شده یا نیمکت‌های جدید دارد؟ یا مدرسه‌ای که در تعامل با شهر زندگی می‌کند، از منابع بهینه استفاده می‌کند، برای دانش‌آموزانش محیطی امن و برای خانواده‌ها شرایطی کم‌استرس فراهم می‌کند مدرسه‌ای که بخشی از اکوسیستم شهری است نه جزیره‌ای جدا از آن.

شهرداری اهواز می‌تواند با اقدامات عملی و هوشمندانه مدارس شهر را به سمت پایداری و هوشمندی سوق دهد این کار نیازمند تغییر نگرش از مدیریت واکنشی به برنامه‌ریزی استراتژیک است نه با بودجه‌های کلان و پروژه‌های نمایشی بلکه با راهکارهای کوچک مقیاس هوشمندانه و مشارکتی.

اولین گام در این مسیر تبدیل مدارس به مراکز پایدار انرژی است بسیاری از مدارس در اهواز به خصوص در فصل گرم سال با مصرف بالای برق و آب مواجه هستند این در حالی است که با نصب پنل‌های خورشیدی روی سقف مدارس می‌توان بخشی از انرژی مصرفی را تأمین کرد؛ همچنین با نصب شیرهای هوشمند و سیستم‌های بازیافت آب، مصرف آب را به‌طور چشمگیری کاهش داد این اقدامات نه تنها هزینه‌های عملیاتی مدارس را کاهش می‌دهد بلکه الگویی عملی برای دانش‌آموزان در زمینه حفاظت از محیط زیست ارائه می‌دهد.

دومین گام هوشمندسازی دسترسی به مدارس است در اهواز هنوز اکثر مدارس فاقد سیستم‌های نوین دسترسی و مدیریت تردد هستند شهرداری اهواز می‌تواند با همکاری شرکت‌های دانش‌بنیان محلی سیستم‌هایی مانند اپلیکیشن‌های تعاملی برای والدین طراحی کند که از طریق آن‌ها بتوانند زمان دقیق ورود و خروج فرزندان خود را مشاهده کنند یا از تغییرات برنامه‌ها مطلع شوند، همچنین می‌توان با استفاده از کدهای QR در ورودی مدارس اطلاعات لحظه‌ای درباره وضعیت ترافیک نزدیک مدرسه یا وضعیت آب و هوایی به والدین ارائه داد.

سومین گام ایجاد ارتباط فیزیکی و عملیاتی بین مدارس و فضاهای عمومی شهر است، بسیاری از مدارس در اهواز دارای حیاط‌های بزرگی هستند که در ساعات غیر از وقت مدرسه بلااستفاده می‌مانند در عین حال بسیاری از محله‌ها فاقد فضاهای مناسب برای فعالیت‌های کودکان و نوجوانان هستند شهرداری می‌تواند با توافق با آموزش و پرورش این فضاها را در ساعات عصر و آخر هفته به صورت امن و نظارت‌شده در اختیار عموم شهروندان قرار دهد این کار نه تنها از ظرفیت‌های موجود بهره‌برداری می‌کند بلکه حس مالکیت و مسئولیت‌پذیری را در شهروندان افزایش می‌دهد و برنامه هایی از قبیل تعامل ، آشنایی، تبادل فرهنگ را در پی داشته باشد . مضافاً اینکه در اینگونه تجمع ها با هماهنگی انجمن اولیا و مربیان و آموزش و پرورش نسبت به دایر کردن بازارچه های مدرسه ای اقدام نموده و از این راه به داد و ستد با یگدیگر اقدام نمایند.

چهارمین گام استفاده از داده‌های شهری برای بهبود عملکرد مدارس است.
شهرداری اهواز می‌تواند با جمع‌آوری داده‌های مربوط به ترافیک، امنیت، کیفیت هوا و حتی رفتار شهروندان در مجاورت مدارس الگوهایی را شناسایی کند که به بهبود شرایط کمک کند. به عنوان مثال: با تحلیل داده‌های ترافیکی می‌توان مسیرهای ایمن‌تری برای دانش‌آموزان طراحی کرد؛ یا با تحلیل داده‌های امنیتی نقاط خطرناک را شناسایی و اصلاح کرد.

پنجمین گام مشارکت شهروندی است.

شهرداری اهواز می‌تواند با ایجاد پلتفرم‌های تعاملی از خانواده‌ها و دانش‌آموزان در طراحی و بهبود محیط مدارس دعوت کند، به عنوان مثال: می‌توان از دانش‌آموزان خواست تا طرح‌هایی برای بهبود پیاده‌روهای مسیر مدرسه ارائه دهند یا از والدین نظرسنجی کرد تا نقاط ضعف محیطی را شناسایی کنند این مشارکت نه تنها باعث بهبود کیفیت تصمیم‌گیری می‌شود بلکه حس تعلق و مسئولیت‌پذیری را در شهروندان تقویت می‌کند.

ششمین گام آموزش شهری به دانش‌آموزان است.
شهرداری اهواز می‌تواند با همکاری مدارس برنامه‌هایی را طراحی کند که دانش‌آموزان را با مفاهیم مدیریت شهری، پایداری محیطی و شهروندی آشنا کند به عنوان مثال: می‌توان کلاس‌های عملی درباره مدیریت پسماند یا نقشه‌خوانی شهری در خود مدارس برگزار کرد، یا از دانش‌آموزان دعوت کرد تا در پروژه‌های کوچک شهری مانند کاشت درخت یا

رنگ‌آمیزی دیوارهای محله مشارکت کنند.

هفتمین گام ایجاد شبکه‌ای بین مدارس و نهادهای شهری است.
شهرداری اهواز می‌تواند با ایجاد پلتفرم‌های ارتباطی بین مدارس، پلیس، آتش‌نشانی، سازمان آب و فاضلاب و سایر نهادهای مرتبط شرایطی را فراهم کند که در مواقع اضطراری پاسخ سریع‌تری ارائه شود به عنوان مثال در مواقع بحرانی مانند سیل یا آلودگی هوا می‌توان با هماهنگی این نهادها برنامه‌های اضطراری برای حفظ امنیت و تردد دانش‌آموزان را طراحی و اجراء نمود.

در اهواز تاکنون نمونه‌های موفقی از تبدیل مدارس به مراکز پایدار و هوشمند دیده نشده است اکثر اقدامات در سطح مقطعی و بدون پیوستگی انجام شده‌اند. در سال جاری با وجود اعلام آمادگی شهرداری برای بهبود شرایط هنوز شاهد برنامه‌ای جامع و عملیاتی نشده ایم.

در نهایت باید به این نکته توجه کرد که مدرسه پایدار و هوشمند تنها مدرسه‌ای نیست که از تجهیزات نوین استفاده می‌کند بلکه مدرسه‌ای است که در تعامل با شهر زندگی می‌کند که برای دانش‌آموزانش محیطی امن و برای خانواده‌ها شرایطی کم‌استرس فراهم می‌کند شهرداری اهواز اگر بخواهد واقعاً نقش مؤثری در آینده‌سازی نسل جوان داشته باشد باید از همین امروز برنامه‌ریزی کند نه برای یک سال تحصیلی بلکه برای دهه‌های آینده.

اهواز با توجه به پتانسیل‌های فرهنگی و اجتماعی خود می‌تواند الگویی در این زمینه باشد اما این امکان، تنها با همکاری واقعی و هدفمند میان نهادهای شهری و آموزشی و استفاده هوشمندانه از فناوری و مشارکت شهروندی محقق خواهد شد. شهری که برای مدارسش برنامه‌ریزی نکند شهری است که برای آینده خود سرمایه‌گذاری نکرده است.
به قلم : عبداله محیسن پور شریف کارشناس ارشد مدیریت شهری