💠در ابتدای این نوشتار اشاره به اینکه لازم است که ایران در برابر خشن‌ترین و وحشیانه‌ترین و متوحش ترین دولت های جهان که تاکنون به خود دیده ایستاده است و پیروزمندانه در حال مقابله و ایستادگی است.
براساس مذاکرات و سابقه سیاهی که از آن تجربه شده است به این آتش بس موقت نمی‌توان چندان خوشبین بود در جنایت وحشیانه رژیم کودک کش و دجال صهیونی که بعد از آتش بس بر علیه کودکان و زنان و مردم بی گناه لبنان عزیز مرتکب شد و صدها تن را به شهادت و مجروح کرد، همچنین نقض هوایی در آسمان ایران و حمله به مناطقی در کشور تردیدها را از آتش بس و مذاکرات دور کرده می‌کند، در این راستا در جهت تحلیل توافق آتش بس که با وساطت چند کشور از جمله پاکستان در حال پیگیری است در صورت ادامه آن و انجام مذاکرات نکاتی را در چند بند تحلیلی بیان مینماییم:
🔷بند اول: این آتش‌بس نیست؛ توقف درگیری برای انجام مذاکرات آتش‌بس است
آنچه اکنون رخ داده، به‌معنای آتش‌بس قطعی میان ایران و آمریکا نیست؛ بلکه باید آن را «توقف درگیری برای آغاز مذاکرات آتش‌بس» دانست. در ادبیات راهبردی و دیپلماتیک، میان این دو مفهوم تفاوتی اساسی وجود دارد.
از منظر تحلیلی، چنین وضعیتی نشان می‌دهد در مرحله «مدیریت بحران» قرار دارد نه در مرحله «حل بحران». توقف درگیری یک اقدام تاکتیکی برای کاهش تنش و جلوگیری از تشدید فوری میدان است، اما به‌هیچ‌وجه به معنای پایان منازعه یا تثبیت یک توافق پایدار نیست. بنابراین روایت دقیق و واقع‌بینانه از شرایط کنونی باید بر این نکته تأکید کند که هنوز وارد مرحله توافق نهایی نشده‌ایم.
در عرصه روابط بین‌الملل، بسیاری از توافق‌های آتش‌بس پس از دوره‌ای از توقف درگیری و مذاکرات فشرده شکل گرفته‌اند. بنابراین وضعیت فعلی را باید یک «مرحله انتقالی» دانست؛ مرحله‌ای که در آن میدان و دیپلماسی به‌صورت همزمان فعال هستند. میدان همچنان در حالت آماده‌باش قرار دارد و دیپلماسی تلاش می‌کند چارچوبی برای کاهش پایدار تنش ایجاد کند.
در نتیجه، تحلیل واقع‌بینانه اقتضا می‌کند که وضعیت کنونی نه به‌عنوان پایان تقابل، بلکه به‌عنوان آغاز یک فرآیند مذاکره دیده شود. این فرآیند ممکن است به توافقی پایدار منجر شود یا حتی در صورت عدم پیشرفت مذاکرات دوباره با تنش و درگیری همراه گردد. بنابراین مهم‌ترین نکته در روایت این مرحله، تأکید بر موقتی بودن توقف درگیری و باز بودن مسیر تحولات آینده است و هوشیاری کامل میدان نظامی و حضور در میدان مردم را دارد.
🔷بند دوم: تا همینجا نیز نشانه‌هایی از عقب‌نشینی و شکست راهبردی آمریکا دیده می‌شود
اگر روند تحولات تا این مرحله به‌صورت دقیق بررسی شود، می‌توان نشانه‌هایی از عقب‌نشینی راهبردی آمریکا را مشاهده کرد. مهم‌ترین نشانه این وضعیت آن است که طرحی که مبنای مذاکرات قرار گرفته، از سوی ایران ارائه شده است. در معادلات دیپلماتیک، این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا وقتی چارچوب اولیه گفت‌وگو از سوی یک طرف طراحی می‌شود و طرف مقابل می‌پذیرد که مذاکره را بر اساس آن آغاز کند، در واقع ابتکار عمل در دست طراح آن چارچوب قرار گرفته است.
پذیرش مذاکره بر اساس طرح پیشنهادی ایران، نشان‌دهنده آن است که طرف مقابل ناگزیر شده از مواضع اولیه خود فاصله بگیرد. این در حالی است که در ابتدای بحران، ادبیات رسمی آمریکا مبتنی بر فشار حداکثری و تحمیل شروط یک‌جانبه بود. اکنون اما همان بازیگری که ادعای تعیین قواعد بازی را داشت، ناچار شده وارد گفت‌وگو بر مبنای طرح طرف مقابل شود.
نشانه مهم دیگر، درخواست و اصرار برای توقف درگیری است که از سوی طرف مقابل مطرح شده است. در منطق منازعات نظامی، درخواست توقف درگیری معمولاً از سوی طرفی مطرح می‌شود که ادامه وضعیت را به زیان خود ارزیابی می‌کند. این مسئله به‌خودی‌خود یک پیام راهبردی دارد: شرایط میدان به‌گونه‌ای بوده که ادامه تنش برای آمریکا پرهزینه و مخاطره‌آمیز ارزیابی شده است.
اگر این وضعیت با ادعاهای اولیه آمریکا مقایسه شود، شکاف میان شعار و واقعیت به‌خوبی آشکار می‌شود. در آغاز بحران، سخن از برتری کامل، اعمال فشار همه‌جانبه و تحمیل اراده سیاسی مطرح می‌شد. اما در نهایت، مسیر تحولات به نقطه‌ای رسید که گفت‌وگو بر سر طرح پیشنهادی ایران و پذیرش چارچوب ده‌گانه آن به‌عنوان مبنای مذاکرات در دستور کار قرار گرفت.
🔷بند سوم: تجربه مذاکره با آمریکا نشان می‌دهد که میدان باید آماده بماند
ایران تجربه طولانی و پرهزینه‌ای از مذاکره با آمریکا در حافظه تاریخی خود دارد. این تجربه نشان داده است که در بسیاری از موارد، توافق‌های ظاهری یا وعده‌های سیاسی لزوماً به اجرای واقعی تعهدات منجر نشده‌اند. به همین دلیل، در هر مرحله از مذاکرات، حفظ آمادگی کامل در میدان یک ضرورت راهبردی محسوب می‌شود.
اصل بنیادین در چنین شرایطی آن است که دیپلماسی بدون پشتوانه قدرت، فاقد ضمانت اجرایی خواهد بود. تجربه‌های گذشته نشان داده که هرگاه توازن قدرت در میدان به سود ایران تثبیت شده، طرف مقابل ناچار شده در میز مذاکره نیز واقع‌بینانه‌تر رفتار کند. بنابراین حفظ آمادگی عملیاتی نیروهای نظامی و انگشت روی ماشه بودن یک ابزار بازدارنده و تضمین‌کننده موفقیت مذاکرات است.
عامل دیگر، نقش مردم است. حضور و حمایت افکار عمومی یکی از مهم‌ترین پشتوانه‌های قدرت ملی محسوب می‌شود. در شرایط حساس و تعیین‌کننده، نمایش انسجام اجتماعی و حمایت عمومی می‌تواند پیام روشنی به طرف مقابل منتقل کند،اینکه جامعه ایرانی در دفاع از منافع ملی خود متحد، منسجم و همه سربازان و جانفدا وطن هستند.
در نهایت، ترکیب «میدان نظامی» و «پشتوانه و میدان مردمی» همان الگویی است که در سال‌های گذشته توانسته قدرت چانه‌زنی ایران را افزایش دهد. ادامه همین الگو نیز می‌تواند در مرحله جدید مذاکرات نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کند.
🔷بند چهارم: ایران پس از این جنگ دیگر همان ایران قبل از جنگ نیست
یکی از مهم‌ترین پیامدهای هر درگیری بزرگ، تغییر در معادلات قدرت است. ایران پس از این جنگ نیز در موقعیتی قرار میگیرد که با وضعیت پیش از آن تفاوت‌های قابل توجهی دارد. تجربه‌های نظامی، ارتقای توان عملیاتی و تثبیت قدرت بازدارندگی از جمله عواملی هستند که می‌توانند جایگاه یک کشور را در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی تغییر دهند.
از سوی دیگر، موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در منطقه نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. کنترل بر یکی از حساس‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان، یعنی تنگه هرمز، همواره یک عامل تعیین‌کننده در معادلات منطقه‌ای بوده است. هر تحول امنیتی در این منطقه بلافاصله بر بازار انرژی و اقتصاد جهانی اثر می‌گذارد. بنابراین جایگاه ایران در این معادله، یک عامل مهم در محاسبات قدرت‌های جهانی محسوب می‌شود.
تحولات اخیر همچنین نشان داده که ایران توانسته در برابر فشارهای نظامی و سیاسی مقاومت کند و در عین حال ابتکار عمل دیپلماتیک را نیز حفظ نماید. این ترکیب از «قدرت سخت» و «قدرت سیاسی» باعث می‌شود جایگاه کشور در معادلات منطقه‌ای تقویت شود.
به همین دلیل، ایران پس از این جنگ وارد مرحله‌ای تازه شده است؛ مرحله‌ای که در آن تصویر قدرت، ظرفیت بازدارندگی و وزن راهبردی کشور در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی با گذشته متفاوت خواهد بود.
🔷بند پنجم: هنوز هیچ چیز تمام نشده است
در شرایط کنونی، مهم‌ترین اصل در تحلیل و روایت تحولات آن است که از قضاوت‌های شتاب‌زده پرهیز شود. هنوز هیچ توافق قطعی شکل نگرفته و شاهد نقض آشکار آتش بس موقتی از طرف جنایتکاران صهیونی هستیم همچنین روند مذاکرات تازه در ابتدای مسیر قرار دارد. بنابراین نه خوش‌بینی افراطی معنا دارد و نه بدبینی مطلق.
در چنین موقعیت‌هایی، فضای رسانه‌ای و افکار عمومی معمولاً میان دو قطب حرکت می‌کند. از یک سو ممکن است برخی روایت‌ها به‌گونه‌ای مطرح شوند که گویی همه چیز به پایان رسیده و طرف مقابل به‌طور کامل شکست خورده است. از سوی دیگر، ممکن است روایت‌هایی شکل بگیرد که این تحولات را نشانه‌ای از عقب‌نشینی یا ضعف تعبیر کنند.
هر دو نگاه می‌تواند تحلیل واقع‌بینانه را مخدوش کند. واقعیت آن است که مذاکرات یک فرآیند پیچیده و چندمرحله‌ای است و نتیجه نهایی آن به عوامل متعددی بستگی دارد. در این مرحله، مهم‌ترین رویکرد حفظ آرامش تحلیلی و هوشیاری کامل نیاز است.
🔷بند ششم: عامل اصلی این تحول، قدرت نظامی ایران و پشتیبانی مردم بود
اگر ریشه‌های این تحول بررسی شود، می‌توان دریافت که دو عامل اصلی در شکل‌گیری شرایط کنونی نقش داشته‌اند: قدرت نظامی ایران و پشتیبانی مردم. این دو عنصر در کنار یکدیگر، ستون‌های اصلی قدرت ملی را تشکیل می‌دهند.
قدرت نظامی در این معادله نقش بازدارنده ایفا کرده است. توانایی پاسخ‌گویی مؤثر به هرگونه تهدید و همچنین ظرفیت ایجاد هزینه‌های جدی برای طرف مقابل، یکی از مهم‌ترین عواملی بوده که محاسبات آمریکا را تغییر داده است. در چنین شرایطی، ادامه تنش می‌تواند برای طرف مقابل با ریسک‌های غیرقابل پیش‌بینی همراه باشد.
عامل دوم، حضور و پشتیبانی مردم است. در هر بحران ملی، حمایت اجتماعی می‌تواند به قدرت تصمیم‌گیری سیاسی و نظامی مشروعیت و پشتوانه بدهد. وقتی یک کشور نشان می‌دهد که جامعه آن در دفاع از منافع ملی متحد است، پیام روشنی به بیرون ارسال می‌شود: فشار خارجی نمی‌تواند انسجام داخلی را بشکند.
ترکیب این دو عامل قدرت نظامی و پشتوانه مردمی در نهایت شرایطی ایجاد کرد که طرف مقابل ناچار شد شروط مطرح‌شده از سوی ایران را به‌عنوان مبنای گفت‌وگو بپذیرد. این واقعیت نشان می‌دهد که در معادلات قدرت، اراده ملی و توان دفاعی همچنان تعیین‌کننده‌ترین عوامل هستند.
🔷بند هفتم: نقش محور مقاومت در آتش بس
در شکل‌گیری شرایطی که به توقف درگیری و آغاز مذاکرات منجر شد، نقش محور مقاومت نیز قابل توجه است. حضور فعال و آمادگی نیروهای مقاومت در جبهه‌های مختلف منطقه، از حزب‌الله لبنان گرفته تا مقاومت عراق و رزمندگان یمن، معادله میدان را به یک معادله چندجبهه‌ای تبدیل کرد. این وضعیت برای طرف مقابل به معنای افزایش سطح ریسک و گسترش دامنه درگیری در سراسر منطقه بود. توان عملیاتی، تجربه میدانی و ظرفیت ضربه‌زنی این نیروها باعث شد احتمال شعله‌ور شدن همزمان چند جبهه به یک عامل بازدارنده جدی تبدیل شود. در نتیجه، محور مقاومت عملاً به‌عنوان یکی از عناصر مهم در تغییر محاسبات راهبردی و حرکت به سمت توقف درگیری نقش ایفا کرد.
در پایان باید گفت که همه ما باید گوش به فرمان و پشت سر رهبر معظم انقلاب بدون توجه به حرفها و شایعاتی که در مورد مذاکرات و جنگ بیان می‌شود حرکت کنیم و از نیروهای مسلح و مسئولین حمایت کنیم، مطلبی که رهبری فرمودند که میدان‌ها، خیابان‌ها را نباید ترک کرد در واقع تنگه احد زمان است تا زمانی که رهبری اعلام کند که باید چکاری کرد تنگه احد اکنون تنگه هرمز،تنگه باب المندب،تنگه میدان ها و خیابان ها… است. مطالبه حداکثری مردمی با آگاهی، توجه و دقت ویژه به کلام رهبری باعث افزایش گزینه ها دست مسئولین خواهد شد.
ملتمس دعا
علی قیاص وند
