بحران انرژی و چالش بقای صنعت فولاد در ایران
مالک منتظر : صنعت فولاد جهان به سرعت به سمت «فولاد سبز» و کاهش آلایندگی‌های زیست‌محیطی حرکت می‌کند
یک مدرس و پژوهشگر مسائل اجتماعی و اقتصادی در گفتگوی اختصاصی با جهان اخبار گفت: صنعت فولاد به‌عنوان یکی از مهم‌ترین صنایع راهبردی کشور، نقشی اساسی در توسعه اقتصادی، اشتغال‌زایی، ارزآوری و تکمیل زنجیره صنایع مادر ایفا می‌کند. ایران طی سال‌های اخیر با اتکا به منابع معدنی، ظرفیت‌های انسانی و سرمایه‌گذاری‌های گسترده، توانسته جایگاه خود را در میان تولیدکنندگان بزرگ فولاد جهان تثبیت کند. با این حال، تداوم بحران انرژی، نوسانات اقتصادی و ضعف زیرساخت‌های تأمین برق و گاز، آینده این صنعت را با چالش‌های جدی مواجه کرده است و بر اساس گزارش‌ها از سوی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، میزان تولید فولاد کشور در سال ۱۴۰۳ حدود ۳۰.۲ میلیون تن اعلام شده است؛ اما محدودیت‌های ناشی از قطعی برق و گاز باعث کاهش حدود ۲ میلیون تن از تولید فولاد میانی کشور شده که ارزشی نزدیک به یک میلیارد دلار را شامل می‌شود.
مالک منتظر در ادامه اظهار داشت: این آمار نشان می‌دهد که بحران انرژی دیگر یک مشکل مقطعی نیست، بلکه به تهدیدی ساختاری برای صنعت فولاد ایران تبدیل شده است. قطعی برق در تابستان و محدودیت گاز در زمستان، بسیاری از واحدهای فولادی را ناچار به توقف یا کاهش ظرفیت تولید کرده است. از منظر فنی، فرآیند تولید فولاد، به‌ویژه در واحدهای احیای مستقیم و کوره‌های قوس الکتریکی، وابستگی بالایی به تأمین پایدار انرژی دارد و هرگونه اختلال در تأمین برق و گاز، موجب کاهش راندمان، افزایش استهلاک تجهیزات و تحمیل هزینه‌های سنگین به خطوط تولید می‌شود و بررسی آمارهای رسمی نشان می‌دهد که با وجود توسعه ظرفیت اسمی صنعت فولاد کشور تا سطح پیش‌بینی شده در سند چشم‌انداز ۱۴۰۴، زیرساخت‌های انرژی متناسب با این رشد توسعه پیدا نکرده‌اند. طبق اظهارات رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، کشور ظرفیت تولید ۵۵ میلیون تن فولاد را ایجاد کرده، اما کمبود انرژی مانع بهره‌برداری کامل از این ظرفیت شده است.
این فعال اجتماعی تاکید کرد: در کنار بحران انرژی، بی‌ثباتی اقتصادی و نوسانات نرخ ارز نیز فشار مضاعفی بر فعالان صنعت فولاد وارد کرده است. افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، مواد اولیه، قطعات صنعتی و تجهیزات وارداتی موجب شده بسیاری از واحدهای فولادی با کاهش نقدینگی و افت توان برنامه‌ریزی اقتصادی مواجه شوند. در چنین شرایطی، سرمایه‌گذاری جدید در این صنعت با ریسک بیشتری همراه شده و بخشی از توان رقابت‌پذیری فولاد ایران در بازارهای منطقه‌ای کاهش یافته است.
مالک منتظر با بیان اینکه استان خوزستان در این میان جایگاهی ویژه در صنعت فولاد کشور دارد، افزود: وجود شرکت‌های بزرگی همچون فولاد خوزستان، فولاد اکسین خوزستان و دیگر مجموعه‌های فولادی و صنعتی، این استان را به یکی از قطب‌های اصلی تولید فولاد ایران تبدیل کرده است. بخش قابل توجهی از تولید شمش فولادی و محصولات میانی کشور در خوزستان انجام می‌شود و این استان نقشی کلیدی در صادرات فولاد ایران دارد و با این حال، خوزستان نیز طی سال‌های اخیر به شدت تحت تأثیر بحران انرژی قرار گرفته است. محدودیت برق در تابستان، کاهش فشار گاز در زمستان، تنش‌های آبی و شرایط اقلیمی سخت، موجب شده واحدهای فولادی این استان بارها با افت تولید مواجه شوند. استمرار این وضعیت نه‌تنها تولید فولاد کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بلکه می‌تواند بر اشتغال هزاران نیروی کار مستقیم و غیرمستقیم در منطقه نیز اثرگذار باشد.
این مدرس دانشگاه گفت: در شرایط فعلی، عبور از بحران موجود نیازمند تصمیمات راهبردی و بلندمدت است. توسعه نیروگاه‌های اختصاصی صنایع فولادی، سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر، اصلاح الگوی مصرف، نوسازی زیرساخت‌های انتقال انرژی و ایجاد ثبات در سیاست‌های اقتصادی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند بخشی از مشکلات صنعت فولاد را کاهش دهد. همچنین حمایت هدفمند دولت از صنایع مادر و جلوگیری از تصمیمات مقطعی و غیرکارشناسی، ضرورتی انکارناپذیر برای حفظ جایگاه فولاد ایران در بازارهای جهانی است.
وی در پایان خاطر نشان ساخت: صنعت فولاد ایران امروز در یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخی خود قرار دارد. اگر بحران انرژی و ناپایداری اقتصادی تداوم یابد، ظرفیت‌های ایجادشده در این صنعت به تدریج با کاهش بهره‌وری و افت سرمایه‌گذاری مواجه خواهند شد. اما در مقابل، مدیریت علمی، برنامه‌ریزی اصولی و ایجاد امنیت اقتصادی و انرژی می‌تواند مسیر توسعه پایدار صنعت فولاد را هموار کرده و جایگاه ایران را در بازار جهانی حفظ کند.
