به قلم: صالح محمدیان

عملکرد صفر. تقدیرنامه‌ها بی‌نهایت.

این معادله را در هیچ دانشکدهٔ مدیریتی تدریس نمی‌کنند، اما در عمل، به فراوانی اجرا می‌شود. مدیرانی که تنها دستاورد رزومه‌شان، یک قاب تقدیرنامه بر دیوار اتاقشان است. نه پروژه‌ای تمام شده، نه خدمتی ارائه شده، نه مشکلی حل شده. فقط یک تقدیرنامه. و یک لبخند دونفره پشت میز.

البته، اگر مدیر ارشدی از مدیری که در مجموعهٔ خودش کار می‌کند تقدیر کند، طبیعی است و شاید هم نشانهٔ رضایت از عملکرد باشد. اما وقتی این تقدیرنامه از راهروی یک سازمان خارج می‌شود و وارد سازمانی دیگر می‌شود که هیچ ارتباط کاری با آن ندارد، دیگر نمی‌شود اسمش را تقدیر گذاشت. اسمش «تعامل» است.

این صحنه را هفته‌ای چند بار می‌بینیم؟ مدیر الف از مدیر ب با اهدای تقدیرنامه تجلیل می‌کند، هفتهٔ بعد مدیر ب از مدیر الف. انگار یک شبکهٔ پنهان شکل گرفته که در آن، رضایت، کالایی درون‌گروهی است و ارتباط تشکیلاتی، هیچ شرطی برای تقدیر نیست.

و تنها کسی که از این چرخه بیرون مانده، مردم همین شهر هستند. همان مردمی که در گرمای طاقت‌فرسا، خانه‌هایشان در تاریکی فرو می‌رود، جاده‌هایشان قربانی می‌گیرد، کارگرشان ماه‌هاست چشم‌بهراه حقوق مانده، و سفره‌شان هر روز کوچک‌تر از دیروز می‌شود. و مدیران، در همان لحظه، در سالنی خنک، به یکدیگر تقدیرنامه هدیه می‌دهند.

این تقدیرنامه‌ها، شناسنامهٔ یک فاجعه‌اند. فاجعهٔ مدیری که نه با عملکرد، که با «تعامل» سنجیده می‌شود. همان واژهٔ جادویی که در راهروهای ادارات، اسم رمز بده‌بستان است. تقدیرنامه می‌دهد، لبخند می‌گیرد، و کار تمام می‌شود. پشت این ویترین رضایت، قفسه‌های عملکرد، خالی است.

و این تشریفات، هزینه دارد. همان لوح، همان گل، همان شام بعد از مراسم. همه از بودجه‌ای تأمین می‌شود که باید صرف «خدمت» می‌شد، نه «تجلیل از خدمتگزار». در روزگاری که کارکنان چشم‌بهراه حقوق معوقه‌شان هستند، که طرح‌ها نیمه‌کاره رها شده‌اند، که جاده‌ها هنوز قربانی می‌گیرند، این نمایش‌های خودستایانه توهین است. توهین به مردمی که این بودجه را از جیب خالی‌شان تأمین کرده‌اند و حالا می‌بینند پولشان خرج کف‌زدن مدیران برای یکدیگر می‌شود. اینجا دیگر فرق نان و ویترین قاطی شده.

از یک کارگر پرسیدم: «آخرین باری که از مدیرتان تقدیرنامه گرفتید کی بود؟» خندید. گفت: «من تقدیرنامه نمی‌خواهم. من حقوقم را می‌خواهم.»

این چرخه، کارکردی پنهان هم دارد. وقتی مدیران از مجموعه‌های مختلف، بی‌آنکه کمترین ارتباط کاری داشته باشند، پیوسته یکدیگر را تأیید می‌کنند، در حال ساختن یک «اعتبار مصنوعی» برای هم هستند. اگر روزی کسی بپرسد «چرا فلان مشکل در این شهر حل نشده است؟»، پاسخ آماده است: «عملکرد ما که با تقدیرنامهٔ مجموعه‌های مختلف مورد تجلیل قرار گرفته، پس مشکل از ما نیست. مشکل از گرما و گردوخاک است.»

این تقدیرنامه‌ها، پاک‌کنی جمعی برای زدودن ردِّ ترک فعل‌هاست. و این رفتار، حالا دیگر «هنجار» شده. اگر در این جلسات شرکت نکنی، «بی‌اخلاق»ی. اگر تقدیرنامه هدیه ندهی، «ناسپاس»ی. بدین‌سان، رفتاری ضدِّ عقلانیت، به «ارزش سازمانی» تبدیل شده.

مردمِ بیرون از این سالن‌ها، نه تقدیرنامه می‌خواهند، نه گل. آنان یک چیز ساده می‌خواهند: «عملکرد». امنیت در زندگی روزمره، خدماتی که بی‌بهانه قطع نشود، و طعم طبیعی یک زندگی بی‌دغدغه. اگر اینها را ندارید، لااقل آن تقدیرنامه‌ها را نیز برابر دوربین نگیرید. ویترین را چنان چیده‌اند که کسی نپرسد پشت پیشخوان چه خبر است.

هر تقدیرنامه‌ای که در غیاب عملکرد به مدیری اهدا می‌شود، بیانیهٔ اعتراضی است علیه همان مدیری که آن را تقدیم کرده. و هر مدیری که قاب این تقدیرنامه را به دیوار می‌زند، در واقع، رسید بده‌بستانی سیاسی را قاب گرفته که در آن، «عمل» سهمی نداشته، فقط «تعامل» بین دو مجموعهٔ بی‌ربط، مهر تأیید خورده است.