بارندگی در اهواز؛ یک پدیده طبیعی یا بحرانی که هر سال تکرار می‌شود؟
هر بار که ابرهای باران‌زا بر فراز اهواز ظاهر می‌شوند، نگرانی بسیاری از شهروندان نیز آغاز می‌شود؛ نگرانی از آب‌گرفتگی معابر، اختلال در رفت‌وآمد، گرفتار شدن خودروها و خانه‌هایی که ممکن است بار دیگر با ورود آب مواجه شوند.
باران، اتفاقی طبیعی است؛ اما آب‌گرفتگی گسترده در یک کلان‌شهر نمی‌تواند صرفاً به حساب بارندگی گذاشته شود. پرسش اصلی این است که چرا شهری مانند اهواز، با وجود تجربه سال‌های متعدد و هشدارهای مکرر، همچنان در برابر بارش‌های قابل پیش‌بینی آسیب‌پذیر است؟
واقعیت این است که مسئله آب‌گرفتگی اهواز تنها به یک عامل محدود نمی‌شود. فرسودگی یا ناکارآمدی بخشی از شبکه دفع آب‌های سطحی، کمبود ظرفیت برخی نقاط، توسعه شهری بدون تناسب کافی با زیرساخت‌ها، گرفتگی مسیرهای انتقال آب و مشکلات مربوط به نگهداری و لایروبی، مجموعه‌ای از عواملی هستند که می‌توانند یک بارندگی را به بحران شهری تبدیل کنند.
از سوی دیگر، تغییرات اقلیمی و افزایش احتمال بارش‌های ناگهانی و پُرشدهت، ضرورت بازنگری در مدیریت آب‌های سطحی را بیشتر کرده است. دیگر نمی‌توان با رویکردی صرفاً واکنشی به این مسئله نگاه کرد؛ یعنی منتظر بارندگی ماند، پس از آب‌گرفتگی وارد عمل شد و سپس با فروکش کردن بحران، موضوع را تا بارندگی بعدی به فراموشی سپرد.
اهواز به یک برنامه دائمی برای مقابله با آب‌گرفتگی نیاز دارد، نه مدیریت مقطعی بحران.
این برنامه باید بر اساس نقشه دقیق نقاط حادثه‌خیز شهر، شناسایی گلوگاه‌های شبکه دفع آب، اولویت‌بندی پروژه‌ها، تأمین اعتبار پایدار و نظارت مستمر بر عملکرد دستگاه‌های مسئول تدوین شود.
از سوی دیگر، شهروندان نیز حق دارند بدانند در مناطق مختلف اهواز چه اقداماتی برای کاهش خطر آب‌گرفتگی انجام شده و چه پروژه‌هایی در دست اجراست. شفافیت در این زمینه می‌تواند علاوه بر افزایش اعتماد عمومی، مطالبه‌گری اجتماعی را نیز هدفمندتر کند.
مسئله مهم دیگر، تعیین دقیق مسئولیت‌هاست. وقتی بارندگی رخ می‌دهد، شهروند نباید میان چند دستگاه مختلف سرگردان بماند و هر دستگاه، مسئولیت را متوجه دستگاه دیگری کند. مدیریت بحران شهری زمانی موفق خواهد بود که وظایف دستگاه‌ها پیش از وقوع بحران مشخص باشد و پاسخگویی نیز پس از آن روشن بماند.
اهواز شهری بزرگ و مهم است و شهروندان آن نباید هر بار با شنیدن خبر بارندگی، خود را برای یک بحران احتمالی آماده کنند.
باران نباید برای اهواز یک بحران باشد؛ بحران واقعی زمانی است که سال‌ها یک مشکل را بشناسیم، اما همچنان برای حل آن غافلگیر شویم.
اکنون که فصل بارندگی در پیش است، فرصت مناسبی است تا مسئولان شهری، پیش از نخستین بارش‌های جدی، گزارشی شفاف از وضعیت شبکه دفع آب‌های سطحی، نقاط پرخطر، اقدامات انجام‌شده و برنامه‌های پیشگیرانه خود ارائه کنند.
شهروندان اهوازی بیش از وعده، به یک پاسخ روشن نیاز دارند:
برای اینکه باران بعدی، دوباره اهواز را غافلگیر نکند، چه برنامه‌ای داریم؟
✍️مالک منتظر
فعال و پژوهشگر مسائل اجتماعی
