در گفتمان توسعه روستایی ایران، آنجا که صحبت از ارتباط دانشگاه و صنعت و کاربردی شدن علوم میشود، اغلب دانش بومی و کوچروی مبتنی بر بستر نادیده گرفته میشود. اما در برابر این فراموشی، حرکتهای نوآورانهای در حال شکلگیریاند که سعی دارند پل ارتباطی میان دانش رسمی و تجربه عملی کشاورزان باشند. یکی از این ابتکارات، طرح جهادی “سنابل خیر” است که با محوریت یادگیری تجربی مشارکتی در مزرعه کشاورز، به عنوان یک مدل آموزشی نوین برای توانمندسازی کشاورزان و تجربهآموزی دانشجویان طراحی شده است.
این طرح که با همکاری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان و کریم سعیدی کشاورز پیشرو از روستای تلبومه ملاثانی اجرا میشود، نشاندهنده یک الگوی موفق از پیوند علم و تجربه در جهت بهبود روشهای کشاورزی است.
در شرایطی که تغییرات اقلیمی و بحرانهای زیستمحیطی تهدیدی جدی برای امنیت غذایی کشور به شمار میآیند، “سنابل خیر” تلاش دارد تا از طریق ترویج کشاورزی پایدار حفاظتی و بهینهسازی تغذیه گندم، راهی برای مقابله با چالشهای پیش رو ارائه کند.
این حرکت جهادی، تنها یک طرح علمی نیست؛ بلکه مصداقی از همزیستی علم دولتی و دانش کوچرو است که بدون تصاحب یکی بر دیگری، در تعامل و یادگیری متقابل، به یکدیگر معنا میبخشند. کشاورزان با بهرهگیری از یافتههای علمی، شیوههای سنتی خود را بهبود میبخشند و دانشجویان نیز در کنار آنان، تجربهای زنده و عملی از کار در محیط واقعی کسب میکنند.
اما چالش بزرگ پیش رو چیست؟
گزارش اخیر ناسا درباره تغییرات جوی زمین در ۳۰ سال آینده نگرانیهای بسیاری را در سطح جهانی برانگیخته است. این گزارش نشان میدهد که به دلیل تغییرات در لایه اوزون و انحراف جزئی زمین از مدار چرخشی خود، ۴۵ کشور جهان در معرض خشکسالی شدید قرار خواهند گرفت. در میان این کشورها، ایران در رتبه چهارم قرار دارد؛ هشداری جدی که نشان میدهد در صورت عدم مدیریت صحیح منابع آبی و اصلاح الگوی کشاورزی، کشور با بحرانهای گستردهای در تولیدات کشاورزی و دامداری مواجه خواهد شد.
در چنین شرایطی، اجرای پروژههایی مانند “سنابل خیر” که بر پایه کشاورزی پایدار، کاهش هدررفت منابع و افزایش بهرهوری تولید طراحی شدهاند، اهمیت دوچندانی پیدا میکند. اگر سیاستهای کشاورزی ایران همگام با سیاستهای کلان غذایی تعریف شوند، آنگاه میتوان از اتلاف بیرویه منابع، ضایعات گسترده مواد غذایی و فراموشی دانشهای بومی جلوگیری کرد.
آینده کشاورزی ایران، بیش از هر زمان دیگری به توانایی ما در ترکیب علم و تجربه، تعامل دانشگاه و کشاورزان، و بهرهگیری از روشهای بومی در کنار فناوریهای نوین وابسته است. شاید “سنابل خیر”، چراغ راهی باشد که نشان دهد چگونه میتوان با اتکا به دانش بومی، مشارکت فعال کشاورزان و نقشآفرینی دانشگاهها، از چالشهای پیش رو عبور کرد و امنیت غذایی کشور را در برابر بحرانهای اقلیمی حفظ کرد.
اهواز – لفته منصوری
روز یکشنبه ۲۶ اسفندماه ۱۴۰۳
